HappyNews@ Media Team

This channel publishes all kinds of news related to the world.you will always be grateful if you always keep such a relationship with me.

HappyNews @ Science and Technology

Click here for every news from science and stay with HappyNews.

Happy News @ рдк्рд░ेрд░рдХ рд╡िрдЪाрд░

Click here for a relayed news with a motivational idea and stay with HappyNews.

HappyNews @ Politics

Click here for news related to politics and stay with HappyNews.

HappyNews @ Lifestyle and Relationship

Click here for the motive thought with image and stay with HappyNews.

рд╕ोрдорд╡ाрд░ рдХो рдЬрдкें ‘реР рдирдоः рд╢िрд╡ाрдп’! рд╢िрд╡ рдХी рдЫाрдпा рдоें рд╣ैं рдпे 5 рд░ाрд╢िрдпां

рдзрд░्рдо рдбेрд╕्рдХ। рднрдХ्рддों рдХे рд▓िрдП рд╕ोрдорд╡ाрд░ рдХा рджिрди рд╡िрд╢ेрд╖ рд╣ोрддा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рджिрди рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣ोрддा рд╣ै рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдХो  рдЬिрдирдХी рдХृрдкा рд╕े рдЬीрд╡рди рдХे рд╕рдмрд╕े рдХрдаिрди рд╕ंрдХрдЯ рднी рд╕рд░рд▓ рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдЖрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕ोрдорд╡ाрд░ рдкांрдЪ рднाрдЧ्рдпрд╢ाрд▓ी рд░ाрд╢िрдпों рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдлрд▓рджाрдпी рд╕िрдж्рдз рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╢िрд╡ рдХृрдкा рдХी рдЫाрдпा рдЗрди рд░ाрд╢िрдпों рдкрд░ рдоंрдбрд░ा рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЗрдирдХे рдЬीрд╡рди рдоें рдмрдб़ा рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдмрджрд▓ाрд╡ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ेрдЧा।

рдЬ्рдпोрддिрд╖ाрдЪाрд░्рдпों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЬिрди рдЬाрддрдХों рдХी рдХुंрдбрд▓ी рдоें рд╢ुрдн рдпोрдЧ рдмрди рд░рд╣े рд╣ैं, рдЙрди рдкрд░ рднрдЧрд╡ाрди рд╢िрд╡ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрдиुрдХंрдкा рдмрд░рд╕ेрдЧी।

рд╡ृрд╖рдн рд░ाрд╢ि

рдЗрд╕ рд░ाрд╢ि рдХे рдЬाрддрдХों рдХो рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдмрдб़ी рд╕рдлрд▓рддा рдоिрд▓рдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै। рдЕрдЯрдХे рд╣ुрдП рдХाрдо рдкूрд░े рд╣ोंрдЧे рдФрд░ рд╡рд░िрд╖्рдаों рд╕े рд╕рд╣рдпोрдЧ рдоिрд▓ेрдЧा। рд╢िрд╡ рдЬी рдХी рдХृрдкा рд╕े рд░ुрдХा рд╣ुрдЖ рдзрди рднी рд╡ाрдкрд╕ рдоिрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдХрд░्рдХ рд░ाрд╢ि

рдоाрдирд╕िрдХ рд╢ांрддि рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдЦुрд╢िрдпाँ рдЖрдПंрдЧी। рд╢िрд╡ рдкूрдЬрди рд╕े рдк्рд░ेрдо рд╕ंрдмंрдзों рдоें рдоिрдаाрд╕ рдЖрдПрдЧी рдФрд░ рдЬीрд╡рдирд╕ाрдеी рд╕े рдЬुрдб़ा рдХोрдИ рд╕ुрдЦрдж рд╕рдоाрдЪाрд░ рдоिрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдХрди्рдпा рд░ाрд╢ि 

рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдФрд░ рдиौрдХрд░ीрдкेрд╢ा рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рд╕рдордп рдЙрдд्рддрдо рд╣ै। рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдЬिрд╕ рдк्рд░рдпाрд╕ рдоें рд╕рдлрд▓рддा рдирд╣ीं рдоिрд▓ рд░рд╣ी рдеी, рд╡рд╣ рдЕрдм рдлрд▓ рджेрдиे рд▓рдЧेрдЧा। рд╢िрд╡ рдиाрдо рдХा рдЬрдк рд╣рд░ рд╕ुрдмрд╣ рдХрд░рдиे рд╕े рдКрд░्рдЬा рдФрд░ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдмрдв़ेрдЧा।

рдзрдиु рд░ाрд╢ि

рдзрди рд▓ाрдн рдХे рдпोрдЧ рдк्рд░рдмрд▓ рд╣ैं। рдмिрдЬрдиेрд╕ рдоें рдХोрдИ рдирдИ рдбीрд▓ рдлाрдЗрдирд▓ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдкुрд░ाрдиे рдиिрд╡ेрд╢ рдЕрдм рд▓ाрдн рджेрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░ेंрдЧे। рд╢िрд╡рдЬी рдХा рдЕрднिрд╖ेрдХ рдХрд░рдиे рд╕े рдФрд░ рднी рд╢ुрдн рдлрд▓ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोंрдЧे।

рдоीрди рд░ाрд╢ि

рд╢िрд╡ рдХृрдкा рд╕े рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЙрди्рдирддि рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рдмрд▓ рдоिрд▓ेрдЧा। рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоें рд╕ुрдзाрд░ рд╣ोрдЧा рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдоांрдЧрд▓िрдХ рдХाрд░्рдп рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕рдордп рдЖрдд्рдоिрдХ рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕ंрддुрд▓рди рдХा рд░рд╣ेрдЧा।

рдХ्рдпा рдХрд░ें рд╕ोрдорд╡ाрд░ рдХो?

рдк्рд░ाрддः рдХाрд▓ рд╕्рдиाрди рдХे рдмाрдж рд╢िрд╡рд▓िंрдЧ рдкрд░ рдЬрд▓, рджूрдз рдЪрдв़ाрдПं। ‘реР рдирдоः рд╢िрд╡ाрдп’ рдоंрдд्рд░ рдХा рдХрдо рд╕े рдХрдо 108 рдмाрд░ рдЬाрдк рдХрд░ें। рдЙрдкрд╡ाрд╕ рдпा рд╕ाрдд्рд╡िрдХ рдЖрд╣ाрд░ рд▓ें рдФрд░ рдЬрд░ूрд░рддрдоंрджों рдХो рднोрдЬрди рдХрд░ाрдПं।

рдпूрдкी рдоें рдЧрд░ीрдм рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХे рд▓िрдП рдмреЬी рдЦुрд╢рдЦрдмрд░ी, рддुрд░ंрдд рдкреЭें!

рд▓рдЦрдирдК। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХी рдпोрдЧी рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдиिрд░्рдзрдирддрдо рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХो рдЧрд░ीрдмी рдХे рджрд▓рджрд▓ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХाрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдкрд╣рд▓ рдХी рд╣ै "рдЬीрд░ो рдкॉрд╡рд░्рдЯी рдЕрднिрдпाрди"। рдЗрд╕ рдЕрднिрдпाрди рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рди рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЧрд░ीрдм рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХे рдЬीрд╡рди рд╕्рддрд░ рдХो рд╕्рдеाрдпी рд░ूрдк рд╕े рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиा рднी рд╣ै। рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рдХो рдЧрд░ीрдмी рдоुрдХ्рдд рдмрдиाрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдПрдХ рдаोрд╕ рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ै, рдЬो рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╕рднी рд╡рд░्рдЧों рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी рд╕े рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै।

рдХ्рдпा рд╣ै рдЬीрд░ो рдкॉрд╡рд░्рдЯी рдЕрднिрдпाрди?

"рдЬीрд░ो рдкॉрд╡рд░्рдЯी рдЕрднिрдпाрди" рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдпोрдЧी рдЖрджिрдд्рдпрдиाрде рдиे 15 рдЕрдЧрд╕्рдд рдХो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рджिрд╡рд╕ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдХी рдеी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдеा рдХि рдпрд╣ рдЕрднिрдпाрди рд╕िрд░्рдл рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕рд╣ाрдпрддा рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ेрдЧा, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдЙрди рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЬीрд╡рди рдмрджрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рдоिрд╢рди рд╣ोрдЧा, рдЬो рдЕрдм рднी рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рд╣ैं।

рдЖрдкрдХो рдмрддा рджें рдХी рдЗрд╕ рдЕрднिрдпाрди рдХे рддрд╣рдд рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЧ्рд░ाрдо рдкंрдЪाрдпрдд рд╕े 25 рдиिрд░्рдзрдирддрдо рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рдЗрди рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХो рд░ोрдЬрдЧाрд░, рдЖрдЬीрд╡िрдХा, рдЖрд╡ाрд╕, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЬैрд╕ी рдоूрд▓рднूрдд рд╕ुрд╡िрдзाрдПं рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░ाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं।

рдЕрдм рддрдХ рдХी рдк्рд░рдЧрддि

рдЕрдЧрд╕्рдд 2025 рддрдХ рдк्рд░рджेрд╢ рднрд░ рдоें 13.32 рд▓ाрдЦ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдиिрд░्рдзрдирддрдо рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХी рдЬा рдЪुрдХी рд╣ै। рдЗрдирдоें рд╕े 3.72 рд▓ाрдЦ рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХो рд╕рд░рдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рд▓ाрдн рдоिрд▓ рдЪुрдХा рд╣ै। рд╡рд╣ीं, рдЬрд▓्рдж рд╕े рдЬрд▓्рдж рдЕрди्рдп рдЧрд░ीрдм рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХो рднी рд╕рд░рдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рд▓ाрдн рдкрд╣ुंрдЪाрдпा рдЬाрдпेрдЧा।

рдпोрдЬрдиाрдУं рдХा рд╕рдорди्рд╡рдп

"рдЬीрд░ो рдкॉрд╡рд░्рдЯी рдЕрднिрдпाрди" рдХे рддрд╣рдд рдЪिрди्рд╣िрдд рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХो рдХेंрдж्рд░ рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рд╡िрднिрди्рди рдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдУं рд╕े рдЬोрдб़ा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬैрд╕े: рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╡ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдЖрд╡ाрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХे рддрд╣рдд рдЖрд╡ाрд╕ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдиा, рдЬрд▓ рдЬीрд╡рди рдоिрд╢рди рдХे рддрд╣рдд рдирд▓ рд╕े рдЬрд▓ рдкрд╣ुंрдЪाрдиा, рдЙрдЬ्рдЬ्рд╡рд▓ा рдпोрдЬрдиा рд╕े рдоुрдл्рдд рд░рд╕ोрдИ рдЧैрд╕ рдХрдиेрдХ्рд╢рди, рдЖрдпुрд╖्рдоाрди рднाрд░рдд рд╕े рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХрд╡рдЪ, рдордирд░ेрдЧा рдПрд╡ं рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдпोрдЬрдиा рд╕े рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХрд░рдиा рддрдеा рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдорд╣िрд▓ा рд╕рд╢рдХ्рддिрдХрд░рдг рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо  рдХे рддрд╣рдд рдмрдЪ्рдЪों рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рднाрдЧीрджाрд░ी рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиा рд╣ैं।

рдХेрд▓े рдХा рдХрдоाрд▓: рд╕िрд░्рдл 2 рд░ोрдЬ рдЦाрдПं, 7 рдмीрдоाрд░िрдпां рд░рд╣ें рджूрд░

рд╣ेрд▓्рде рдбेрд╕्рдХ। рдлрд▓ рдЕрдЧрд░ рд╕ेрд╣рдд рдХी рдЪाрдмी рд╣ैं, рддो рдХेрд▓ा рдЙрд╕ рдЪाрдмी рдХा рд╕рдмрд╕े рд╕рд╕्рддा рдФрд░ рдЕрд╕рд░рджाрд░ рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै। рд░ोрдЬाрдиा рд╕िрд░्рдл рджो рдХेрд▓े рдЦाрдиे рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдХो рди рдХेрд╡рд▓ рдЬ़рд░ूрд░ी рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ рдоिрд▓рддे рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि 7 рдЖрдо рд▓ेрдХिрди рдЧंрднीрд░ рдмीрдоाрд░िрдпों рд╕े рднी рдмрдЪाрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдХेрд▓े рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрдЯाрдоिрди्рд╕, рдлाрдЗрдмрд░ рдФрд░ рдоिрдирд░рд▓्рд╕ рд╢рд░ीрд░ рдХी рд░ोрдЧ рдк्рд░рддिрд░ोрдзрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдХो рдордЬ़рдмूрдд рдмрдиाрддे рд╣ैं। рдЖрдЗрдП рдЬाрдирддे рд╣ैं рдХि рд░ोрдЬ рджो рдХेрд▓े рдЦाрдиे рд╕े рдХिрди рдмीрдоाрд░िрдпों рдХो рджूрд░ рд░рд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। 

1. рдХрдм्рдЬ рдФрд░ рдкाрдЪрди 

рдХेрд▓े рдоें рдШुрд▓рдирд╢ीрд▓ рдлाрдЗрдмрд░ рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдкाрдЪрди рддंрдд्рд░ рдХो рд╕рдХ्рд░िрдп рдмрдиाрддा рд╣ै। рд░ोрдЬ рд╕ुрдмрд╣ рджो рдХेрд▓े рдЦाрдиे рд╕े рдкेрдЯ рд╕ाрдл़ рд░рд╣рддा рд╣ै рдФрд░ рдХрдм्рдЬ рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдоें рдХाрдлी рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓рддी рд╣ै।

2. рд╣ाрдИ рдм्рд▓рдб рдк्рд░ेрд╢рд░

рдХेрд▓ा рдкोрдЯैрд╢िрдпрдо рдХा рдмेрд╣рддрд░ीрди рд╕्рд░ोрдд рд╣ै, рдЬो рд░рдХ्рддрдЪाрдк рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╕ोрдбिрдпрдо рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рдХрдо рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рджिрд▓ рдХी рд╕ेрд╣рдд рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрддा рд╣ै।

3. рдПрдиिрдоिрдпा 

рдХेрд▓े рдоें рдЖрдпрд░рди рдХी рдоाрдд्рд░ा рд╣ोрддी рд╣ै, рд╣ाрд▓ांрдХि рдХрдо рдоाрдд्рд░ा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдлिрд░ рднी рд╢рд░ीрд░ рдоें рд░ेрдб рдм्рд▓рдб рд╕ेрд▓्рд╕ рдмрдиाрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдЦूрди рдХी рдХрдоी рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдШрдЯрддी рд╣ै рдФрд░ рд╢рд░ीрд░ рдоें рдердХाрд╡рдЯ рдХрдо рдорд╣рд╕ूрд╕ рд╣ोрддी рд╣ै।

4. рджिрд▓ рдХी рдмीрдоाрд░ी

рдлाрдЗрдмрд░, рдкोрдЯैрд╢िрдпрдо рдФрд░ рдПंрдЯीрдСрдХ्рд╕ीрдбेंрдЯ्рд╕ рд╕े рднрд░рдкूрд░ рдХेрд▓ा рд╣ृрджрдп рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдХोрд▓ेрд╕्рдЯ्рд░ॉрд▓ рдХो рд╕ंрддुрд▓िрдд рд░рдЦрддा рд╣ै рдФрд░ рд╣ाрд░्рдЯ рд╕्рдЯ्рд░ोрдХ рдХे рдЦрддрд░े рдХो рдХрдо рдХрд░рддा рд╣ै।

5. рд╣рдб्рдбिрдпों рдХी рдХрдордЬोрд░ी

рдХेрд▓े рдоें рдоौрдЬूрдж рдоैрдЧ्рдиीрд╢िрдпрдо рдФрд░ рдкोрдЯैрд╢िрдпрдо рд╣рдб्рдбिрдпों рдХो рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрддे рд╣ैं। рджूрдз рдпा рджрд╣ी рдХे рд╕ाрде рдХेрд▓ा рдЦाрдиे рд╕े рдХैрд▓्рд╢िрдпрдо рдХा рдЕрд╡рд╢ोрд╖рдг рдмेрд╣рддрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।

6. рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдоूрдб рд╕्рд╡िंрдЧ्рд╕

рдХेрд▓े рдоें рдЯ्рд░िрдк्рдЯोрдлैрди рдиाрдордХ рдЕрдоीрдиो рдПрд╕िрдб рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рд╢рд░ीрд░ рдоें 'рд╕ेрд░ोрдЯोрдиिрди' рдиाрдордХ рд╣ैрдк्рдкी рд╣ाрд░्рдоोрди рдХो рдмрдв़ाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдоाрдирд╕िрдХ рддрдиाрд╡ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдФрд░ рдоूрдб рдмेрд╣рддрд░ рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै।

7. рдПрдирд░्рдЬी рдХी рдХрдоी рдХрд░ें рджूрд░

рдХेрд▓ा рдиेрдЪुрд░рд▓ рдПрдирд░्рдЬी рдмूрд╕्рдЯрд░ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдоौрдЬूрдж рдиैрдЪुрд░рд▓ рд╢ुрдЧрд░ (рдЧ्рд▓ूрдХोрдЬ़, рдл्рд░рдХ्рдЯोрдЬ़, рд╕ुрдХ्рд░ोрдЬ़) рд╢рд░ीрд░ рдХो рддुрд░ंрдд рдКрд░्рдЬा рджेрддी рд╣ै। рд╡्рдпाрдпाрдо рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдпा рдердХाрди рдХे рдмाрдж рдХेрд▓ा рдЦाрдиा рдлाрдпрджेрдоंрдж рд╣ोрддा рд╣ै।

рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी 'THAAD' рд╕िрд╕्рдЯрдо рддैрдиाрдд!

рди्рдпूрдЬ рдбेрд╕्рдХ। рдордз्рдп рдкूрд░्рд╡ рдоें рдмрдв़рддे рднू-рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рддрдиाрд╡ों рдХे рдмीрдЪ рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рдиे рдЕрдкрдиी рд╡ाрдпु рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рдЕрднूрддрдкूрд░्рд╡ рдордЬрдмूрддी рджी рд╣ै। рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рдиिрд░्рдоिрдд рдЙрди्рдирдд рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рд░ोрдзी рдк्рд░рдгाрд▓ी THAAD (Terminal High Altitude Area Defense) рдХो рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рдоें рддैрдиाрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рди рдХेрд╡рд▓ рд╕рдКрджी рд╕ैрди्рдп рдХ्рд╖рдорддाрдУं рдоें рддрдХрдиीрдХी рдЫрд▓ांрдЧ рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा-рд╕рдКрджी рд░рдХ्рд╖ा рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рдХे рдПрдХ рдирдП рдЪрд░рдг рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рднी рд╣ै।

THAAD рдХी рддैрдиाрддी рдХ्рдпों рд╣ै рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг?

THAAD рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рдЕрдоेрд░िрдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХंрдкрдиी рд▓ॉрдХрд╣ीрдб рдоाрд░्рдЯिрди рдиे рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕िрд╕्рдЯрдо рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдмैрд▓िрд╕्рдЯिрдХ рдоिрд╕ाрдЗрд▓ों рдХे рдЕंрддिрдо рдЙрдб़ाрди рдЪрд░рдг рдоें рдЙрди्рд╣ें рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдбिрдЬ़ाрдЗрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рддाрдХрдд рдЗрд╕рдХी "рд╣िрдЯ-рдЯू-рдХिрд▓" рддрдХрдиीрдХ рд╣ै, рдЬो рджुрд╢्рдорди рдХी рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдХो рдЯрдХрд░ाрдХрд░ рдирд╖्рдЯ рдХрд░рддी рд╣ै, рди рдХि рдЙрд╕े рдХिрд╕ी рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рд╕े рдЧिрд░ाрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдЕрдзिрдХ рд╕рдЯीрдХрддा, рдХрдо рдХोрд▓ैрдЯрд░рд▓ рдбैрдоेрдЬ рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдирддीрдЬे।

рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рдХी рддैрдпाрд░ी рдФрд░ рд░рдгрдиीрддि

рд╕рдКрджी рд░рдХ्рд╖ा рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, THAAD рд╕िрд╕्рдЯрдо рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдКрджी рд╕ेрдиा рдХी рдПрдХ рдпूрдиिрдЯ рдХो рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдлोрд░्рдЯ рдм्рд▓िрд╕ рдмेрд╕ рдоें рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╕рдКрджी рдХेрд╡рд▓ рдЖрдпाрддрдХ рдмрдирдХрд░ рдирд╣ीं рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣рддा, рдмрд▓्рдХि рдЙрди्рдирдд рд╣рдеिрдпाрд░ рдк्рд░рдгाрд▓िрдпों рдХा рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдмрдирдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै।

рдЖрдкрдХो рдмрддा рджें рдХी рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рдоें рдкैрдЯ्рд░िрдпрдЯ PAC-3 рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рд╕िрд╕्рдЯрдо рдкрд╣рд▓े рд╕े рдоौрдЬूрдж рдеा, рдЬो рдХрдо рдКँрдЪाрдИ рдкрд░ рд╣рдорд▓ों рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рджेрддा рд╣ै। THAAD рдХे рдЖ рдЬाрдиे рд╕े рдЕрдм рд╕рдКрджी рдХी рд╡ाрдпु рд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдмрд╣ु-рд╕्рддрд░ीрдп рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрди рдЧрдИ рд╣ै।

рдИрд░ाрди рдФрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╕ंрджрд░्рдн

THAAD рдХी рддैрдиाрддी рдРрд╕े рд╕рдордп рд╣ुрдИ рд╣ै рдЬрдм рдИрд░ाрди рдФрд░ рдЗрдЬ़рд░ाрдЗрд▓ рдХे рдмीрдЪ рддрдиाрд╡ рд▓рдЧाрддाрд░ рдЧрд╣рд░ाрддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी, рдИрд░ाрди рдХे рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдФрд░ рдб्рд░ोрди рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдоें рдЖрдИ рддेрдЬी рдиे рд╕рдКрджी рдХे рд▓िрдП рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЪुрдиौрддिрдпाँ рдмрдв़ा рджी рд╣ैं। 2019 рдоें рд╕рдКрджी рдХी рддेрд▓ рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдкрд░ рд╣ुрдП рдб्рд░ोрди рд╣рдорд▓ों рдиे рд╡ाрдпु рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рдХрдордЬोрд░िрдпों рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХिрдпा рдеा। THAAD рдХी рдоौрдЬूрджрдЧी рдЕрдм рдРрд╕े рд╣рдорд▓ों рдХे рдЬोрдЦिрдо рдХो рдХाрдлी рд╣рдж рддрдХ рдХрдо рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै।

B.Sc рд╡ाрд▓ों рдХी рд▓рдЧ рдЧрдИ рд▓ॉрдЯрд░ी! рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдиौрдХрд░ी рдХी рдХ्рд░ांрддि!

рдкрдЯрдиा। рдмिрд╣ाрд░ рдоें рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░ी рдХी рддрд▓ाрд╢ рдХрд░ рд░рд╣े B.Sc рдбिрдЧ्рд░ीрдзाрд░рдХों рдХे рд▓िрдП рдмрдб़ी рдЦुрд╢рдЦрдмрд░ी рд╣ै। рдмिрд╣ाрд░ рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдЖрдпोрдЧ (BPSC) рдиे рд╕рд╣ाрдпрдХ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдХे 17 рдкрджों рдкрд░ рд╕ीрдзी рднрд░्рддी рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдП рд╣ैं। рдпрд╣ рднрд░्рддी 2025 рдоें рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕ुрдирд╣рд░ा рдЕрд╡рд╕рд░ рд▓ेрдХрд░ рдЖрдИ рд╣ै, рдЦाрд╕рддौрд░ рдкрд░ рдЙрди рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХे рд▓िрдП рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рд╡िрдЬ्рдЮाрди (B.Sc) рдХी рдкрдв़ाрдИ рдХी рд╣ै рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХрд░िрдпрд░ рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं।

27 рдЕрдЧрд╕्рдд рд╕े рд╢ुрд░ू рдЖрд╡ेрджрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा

BPSC рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ bpsc.bihar.gov.in рдкрд░ рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЖрд╡ेрджрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा 27 рдЕрдЧрд╕्рдд 2025 рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै। рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рдФрд░ рдпोрдЧ्рдп рдЕрдн्рдпрд░्рдеी 19 рд╕िрддंрдмрд░ 2025 рддрдХ рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдХोрдИ рдЖрд╡ेрджрди рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।

рдпोрдЧ्рдпрддा рдФрд░ рдкाрдд्рд░рддा рд╢рд░्рддें

рдЗрд╕ рдкрдж рдХे рд▓िрдП рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХा B.Sc рдбिрдЧ्рд░ीрдзाрд░ी рд╣ोрдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै, рдЦाрд╕рддौрд░ рдкрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд░рд╕ाрдпрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдЬीрд╡ рд╡िрдЬ्рдЮाрди, рдпा рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡िрд╖рдпों рдоें рд╕्рдиाрддрдХ। рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХो рдЖрдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рди्рдпूрдирддрдо 21 рд╡рд░्рд╖ рдФрд░ рдЕрдзिрдХрддрдо 37 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рд╕ीрдоा рдоें рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╡рд╣ीं, рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЕрдзिрдХрддрдо рдЖрдпु рд╕ीрдоा 40 рд╡рд░्рд╖ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рд╡рд░्рдЧों рдХो рдиिрдпрдоाрдиुрд╕ाрд░ рдЖрдпु рдоें рдЫूрдЯ рджी рдЬाрдПрдЧी।

рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ

рдЗрд╕ рднрд░्рддी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп, рдУрдмीрд╕ी, рдИрдбрдм्рд▓्рдпूрдПрд╕, рдПрд╕рд╕ी, рдПрд╕рдЯी, рдкीрдПрдЪ рдФрд░ рдорд╣िрд▓ा рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рд╕рднी рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ рд╕िрд░्рдл ₹100/- рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬो рдСрдирд▓ाрдЗрди рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЬрдоा рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдХैрд╕े рдХрд░ें рдЖрд╡ेрджрди?

BPSC рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ bpsc.bihar.gov.in рдкрд░ рдЬाрдПं। “Apply Online” рд╕ेрдХ्рд╢рди рдоें Assistant Environmental Scientist рднрд░्рддी рд▓िंрдХ рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें। рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╡िрд╡рд░рдг рднрд░ें, рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░ें рдФрд░ рд╢ुрд▓्рдХ рднुрдЧрддाрди рдХрд░ें। рдЖрд╡ेрджрди рдкрдд्рд░ рдХा рдк्рд░िंрдЯ рдЬрд░ूрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦें।

8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ: рдХेंрдж्рд░ीрдп рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рдирдИ рд╕ैрд▓рд░ी рд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░?

рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी। рдХेंрдж्рд░ीрдп рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдЕрдЪ्рдЫी рдЦрдмрд░ рдЖ рд╕рдХрддी рд╣ै। 7рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХे рдмाрдж рдЕрдм 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЪрд░्рдЪाрдПं рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдИ рд╣ैं। рд╕ूрдд्рд░ों рдХी рдоाрдиें рддो рд╕рд░рдХाрд░ рдЬрд▓्рдж рд╣ी 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдкрд░ рдХोрдИ рдмрдб़ा рдРрд▓ाрди рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЕрднी рддрдХ рдХोрдИ рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдШोрд╖рдгा рдирд╣ीं рд╣ुрдИ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕ंрднाрд╡िрдд рд╕ैрд▓рд░ी рд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдП рдЬाрдиे рд▓рдЧे рд╣ैं।

рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдмрдиेрдЧा рдЖрдзाрд░:

рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХी рдЖрдд्рдоा рдоाрдиे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЕрдЯрдХрд▓ें рддेрдЬ рд╣ैं। рдпрд╣ी рд╡рд╣ рдЧुрдгрдХ (Multiplier) рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдоौрдЬूрджा рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी рдХो рдмрдв़ाрдХрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी рддрдп рдХी рдЬाрддी рд╣ै। 7рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдоें рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ 2.57 рд░рдЦा рдЧрдпा рдеा, рдЬिрд╕рд╕े рди्рдпूрдирддрдо рд╡ेрддрди ₹7,000 рд╕े рдмрдв़рдХрд░ ₹18,000 рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рдЧрдпा рдеा।

8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдоें рд╕ंрднाрд╡िрдд рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░:

рд░िрдкोрд░्рдЯ्рд╕ рдХी рдоाрдиें рддो 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдоें рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ 1.92 рд╕े 2.86 рдХे рдмीрдЪ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдкुрд░ाрдиी рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдХो рдЖрдзाрд░ рдоाрдирддी рд╣ै рддो 1.92 рдХा рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рд╕рдмрд╕े рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдоाрдиा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рд╕ैрд▓рд░ी рдХी рд╕ंрднाрд╡िрдд рдЧрдгрдиा рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै।

рд╕ंрднाрд╡िрдд рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी рд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ (рд╡ेрддрди рд╕्рддрд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░):

рдкे рд▓ेрд╡рд▓ 1: рдоौрдЬूрджा рдмेрд╕िрдХ рдкे ₹18,000 рд╣ै।

1.92 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹34,560

2.08 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹37,440

2.86 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹51,480

рдкे рд▓ेрд╡рд▓ 2: рдоौрдЬूрджा рдмेрд╕िрдХ рдкे ₹19,900 рд╣ै।

1.92 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹38,208

2.08 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹41,392

2.86 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹56,914

рдкे рд▓ेрд╡рд▓ 3: рдоौрдЬूрджा рдмेрд╕िрдХ рдкे ₹21,700 рд╣ै।

1.92 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹41,664

2.08 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹45,136

2.86 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹62,062

рдкे рд▓ेрд╡рд▓ 4: рдоौрдЬूрджा рдмेрд╕िрдХ рдкे ₹25,500 рд╣ै।

1.92 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹48,960

2.08 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹53,040

2.86 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹72,930

рдкे рд▓ेрд╡рд▓ 5: рдоौрдЬूрджा рдмेрд╕िрдХ рдкे ₹29,200 рд╣ै।

1.92 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹56,064

2.08 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹60,736

2.86 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹83,512

рдкे рд▓ेрд╡рд▓ 6: рдоौрдЬूрджा рдмेрд╕िрдХ рдкे ₹35,400 рд╣ै।

1.92 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹67,968

2.08 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹73,632

2.86 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹1,01,244

рдкे рд▓ेрд╡рд▓ 7: рдоौрдЬूрджा рдмेрд╕िрдХ рдкे ₹44,900 рд╣ै।

1.92 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹86,208

2.08 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹93,392

2.86 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹1,28,414

рдкे рд▓ेрд╡рд▓ 8: рдоौрдЬूрджा рдмेрд╕िрдХ рдкे ₹47,600 рд╣ै।

1.92 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹91,392

2.08 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹99,008

2.86 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹1,36,136

рдкे рд▓ेрд╡рд▓ 9: рдоौрдЬूрджा рдмेрд╕िрдХ рдкे ₹53,100 рд╣ै।

1.92 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹1,01,952

2.08 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹1,10,448

2.86 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹1,51,866

рдкे рд▓ेрд╡рд▓ 10: рдоौрдЬूрджा рдмेрд╕िрдХ рдкे ₹56,100 рд╣ै।

1.92 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹1,07,712

2.08 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹1,16,688

2.86 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдкрд░ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹1,60,446

рд╕ीрдПрдо рдпोрдЧी рдХा рдРрд▓ाрди: рдпूрдкी рдоें рдЗрди рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдмреЬी рдЦुрд╢рдЦрдмрд░ी

рд▓рдЦрдирдК। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдпोрдЧी рдЖрджिрдд्рдпрдиाрде рдиे рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШोрд╖рдгा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╡िрдоुрдХ्рдд рдФрд░ рдШुрдоंрддू рдЬाрддिрдпों рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЙрдд्рдеाрди рдХी рджिрд╢ा рдоें рдирдИ рдкрд╣рд▓ рдХी рд╣ै। рдпрд╣ рдРрд▓ाрди 31 рдЕрдЧрд╕्рдд рдХो 'рд╡िрдоुрдХ्рдд рдЬाрддि рджिрд╡рд╕' рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा, рдЬिрд╕рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрди рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЙрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╕рдоुрджाрдпों рдХो рд╕рдоाрдЬ рдХी рдоुрдЦ्рдпрдзाрд░ा рдоें рд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдпोрдЬрдиाрдУं рдФрд░ рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рджी।

рд╡िрдоुрдХ्рдд рдЬाрддिрдпों рдХो рдоिрд▓ेрдЧा рдирдпा рдмोрд░्рдб рдФрд░ рдЖрд╡ाрд╕ीрдп рд╕ुрд╡िрдзा

рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиे рдХрд╣ा рдХि рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдмोрд░्рдб рдХा рдЧрдарди рдХрд░ेрдЧी, рдЬो рдШुрдоंрддू рдФрд░ рд╡िрдоुрдХ्рдд рдЬाрддिрдпों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдХाрд░्рдп рдХрд░ेрдЧा। рдпрд╣ рдмोрд░्рдб рдЗрди рдЬाрддिрдпों рдХी рдЬрд░ूрд░рддों рдХो рд╕рдордЭрдХрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा, рдЖрд╡ाрд╕, рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЬैрд╕े рдоुрдж्рджों рдкрд░ рдпोрдЬрдиाрдПं рдмрдиाрдПрдЧा। рд╕ाрде рд╣ी, рдХॉрд▓ोрдиी рдФрд░ рдордХाрди рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдиे рдХी рдпोрдЬрдиा рдкрд░ рднी рддेрдЬी рд╕े рдХाрдо рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा, рдЬिрд╕рд╕े рдпे рд╕рдоुрджाрдп рд╕्рдеाрдпी рдиिрд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рдЬीрд╡рди рдЬी рд╕рдХें।

рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рдХी рдпोрдЬрдиाрдПं

рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиे рдмрддाрдпा рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдЬрдп рдк्рд░рдХाрд╢ рдиाрд░ाрдпрдг рд╕рд░्рд╡ोрджрдп рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдЬैрд╕े рд╡िрд╢ेрд╖ рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрди рдЪрд▓ाрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬрд╣ाँ рд╡िрдоुрдХ्рдд рдЬाрддिрдпों рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдоुрдл्рдд рдЖрд╡ाрд╕, рднोрдЬрди рдФрд░ рдпूрдиिрдлॉрд░्рдо рдЬैрд╕ी рд╕ुрд╡िрдзाрдПं рдоिрд▓ рд░рд╣ी рд╣ैं। рд╕ाрде рд╣ी, рд░ाрдЬ्рдп рдХे 264 рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि рдЫाрдд्рд░ाрд╡ाрд╕ों рдоें рднी рдЗрди рд╕рдоुрджाрдпों рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рд╕ुрд╡िрдзाрдПं рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ैं।

рд╡ोрдЯिंрдЧ рдЕрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рдЬрдоीрди рдХे рдкрдЯ्рдЯे

рдШुрдоंрддू рдЬाрддिрдпों рдХो рдоुрдЦ्рдпрдзाрд░ा рд╕े рдЬोрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ें рдорддрджाрди рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рднूрдоि рдХे рдкрдЯ्рдЯे рднी рджिрдП рдЬाрдПंрдЧे। рдпрд╣ рдЙрди рдЬाрддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдХрджрдо рд╣ै рдЬो рдЖрдЬ рддрдХ рд╕्рдеाрдпी рдиिрд╡ाрд╕ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рдеीं।

рд╡рдирдЯांрдЧिрдпा рдФрд░ рдЕрди्рдп рдкिрдЫрдб़ी рдЬाрддिрдпों рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг

рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиे рд╡рдирдЯांрдЧिрдпा рд╕рдоाрдЬ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдмрддाрдпा рдХि рдЙрдирдХी рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЙрди्рд╣ें рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рдЧांрд╡ рдХा рджрд░्рдЬा рджिрд▓ाрдпा, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдорддाрдзिрдХाрд░, рдШрд░, рд╕्рдХूрд▓ рдФрд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдЬैрд╕ी рдоूрд▓рднूрдд рд╕ुрд╡िрдзाрдПं рдоिрд▓ीं। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣, рдоुрд╕рд╣рд░, рдеाрд░ू, рдЧौрдб़, рдЪेрд░ो, рдХोрд▓ рдФрд░ рд╕рд╣рд░िрдпा рдЬैрд╕ी рдЬाрддिрдпों рдХो рднी рдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕рд╢рдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЕрдм рдпрд╣ी рдоॉрдбрд▓ рдШुрдоंрддू рдЬाрддिрдпों рдкрд░ рднी рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।

рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдХрд░ें рдЗрди 4 рдордЫрд▓िрдпों рдХा рдкाрд▓рди, рдХुрдЫ рд╣ी рдорд╣ीрдиों рдоें рдмрдиेंрдЧे рд▓рдЦрдкрддि!

рдкрдЯрдиा। рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдЖрдЬ рдХिрд╕ाрди рдкрд░ंрдкрд░ाрдЧрдд рдЦेрддी рд╕े рд╣рдЯрдХрд░ рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рдХृрд╖ि рдоॉрдбрд▓ рдХी рдУрд░ рддेрдЬी рд╕े рдЕрдЧ्рд░рд╕рд░ рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрди्рд╣ीं рд╡िрдХрд▓्рдкों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै рдордЫрд▓ी рдкाрд▓рди, рдЬो рдХрдо рд▓ाрдЧрдд, рдХрдо рд╕рдордп рдФрд░ рдХрдо рдЬ़рдоीрди рдоें рдЬ्рдпाрджा рдоुрдиाрдлा рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдмрдирдХрд░ рдЙрднрд░ा рд╣ै। рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рднी ‘рдиीрд▓ी рдХ्рд░ांрддि’ рдХे рддрд╣рдд рдордЫрд▓ी рдкाрд▓рди рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджे рд░рд╣ी рд╣ै।

рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрджि рдХिрд╕ाрди рд╕рд╣ी рддрдХрдиीрдХ рдФрд░ рдЙрдЪिрдд рдк्рд░рдЬाрддिрдпों рдХा рдЪुрдиाрд╡ рдХрд░ें, рддो 6 рд╕े 8 рдорд╣ीрдиों рдоें рд╣ी рд▓ाрдЦों рдХी рдХрдоाрдИ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЖрдЬ рд╣рдо рдЖрдкрдХो рдмрддा рд░рд╣े рд╣ैं рдЙрди рдЪाрд░ рдордЫрд▓िрдпों рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬिрдирдХा рдкाрд▓рди рдмिрд╣ाрд░ рдХे рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдФрд░ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕рдмрд╕े рд▓ाрднрдХाрд░ी рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।

1. рд░ोрд╣ू : рд░ोрд╣ू рдордЫрд▓ी рдмिрд╣ाрд░ рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЦрдкрдд рдХी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдк्рд░рдЬाрддिрдпों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै। рдпрд╣ рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़рддी рд╣ै рдФрд░ рдмाрдЬ़ाрд░ рдоें рдЗрд╕рдХी рдоांрдЧ рд╣рдоेрд╢ा рдмрдиी рд░рд╣рддी рд╣ै। 6 рд╕े 8 рдорд╣ीрдиों рдоें рдпрд╣ 1-1.5 рдХिрд▓ो рддрдХ рдХी рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЕрдЪ्рдЫे рджाрдо рдоिрд▓рддे рд╣ैं।

2. рдХрдЯрд▓ा: рдХрдЯрд▓ा рдХा рдЖрдХाрд░ рдмрдб़ा рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рджेрдЦрдиे рдоें рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдпрд╣ рдмाрдЬ़ाрд░ рдоें рдЕрдзिрдХ рдХीрдордд рдкрд░ рдмिрдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдЧ्рд░ोрде рд░ेрдЯ рддेрдЬ рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े рд░ोрд╣ू рдХे рд╕ाрде рдкाрд▓рдиा рдлाрдпрджेрдоंрдж рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।

3. рдоृрдЧेрд▓: рдоृрдЧेрд▓ рднी рдПрдХ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдордЫрд▓ी рд╣ै, рдЬो рддाрд▓ाрдмों рдоें рдЕрди्рдп рдордЫрд▓िрдпों рдХे рд╕ाрде рдЕрдЪ्рдЫे рд╕े рдмрдв़рддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдЧ्рд░ोрде рдоीрдбिрдпрдо рд░ेंрдЬ рдХी рд╣ोрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдЙрдЧाрдиे рдоें рдХрдо рдЦрд░्рдЪीрд▓ी рд╣ोрддी рд╣ै।

4. рддिрд▓ाрдкिрдпा: рддिрд▓ाрдкिрдпा рдордЫрд▓ी рд╡िрджेрд╢ी рдоूрд▓ рдХी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдЗрд╕рдХी рдоांрдЧ рдФрд░ рдЙрдд्рдкाрджрди рджोрдиों рд╣ी рдмрдв़ рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ рдордЫрд▓ी рдмेрд╣рдж рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़рддी рд╣ै рдФрд░ рд╕ीрдоिрдд рдЬрд▓рд╕्рд░ोрддों рдоें рднी рдЕрдЪ्рдЫा рдЙрдд्рдкाрджрди рджेрддी рд╣ै।

рдХрдо рд▓ाрдЧрдд, рдЬ्рдпाрджा рдоुрдиाрдлा

рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпрджि 1 рдПрдХрдб़ рддाрд▓ाрдм рдоें рдоिрдХ्рд╕ рдордЫрд▓ी рдкाрд▓рди рдХिрдпा рдЬाрдП, рддो 6-8 рдорд╣ीрдиों рдоें ₹3 рд╕े ₹5 рд▓ाрдЦ рддрдХ рдХी рдЖрдорджрдиी рд╕ंрднрд╡ рд╣ै। рдлीрдбिंрдЧ, рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рд▓ेрд╡рд▓, рдкाрдиी рдХी рд╕рдлाрдИ рдФрд░ рдордЫрд▓िрдпों рдХी рдиिрдпрдоिрдд рдиिрдЧрд░ाрдиी рд╕े рдЙрдд्рдкाрджрди рдФрд░ рдоुрдиाрдлा рджोрдиों рдмрдв़ाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕рд╣ाрдпрддा рднी рдЙрдкрд▓рдм्рдз

рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдордд्рд╕्рдп рд╡िрднाрдЧ рдордЫрд▓ी рдкाрд▓рдХों рдХो рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг, рд╕рдм्рд╕िрдбी рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдмिрд╣ाрд░ рдордЫрд▓ी рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рджेрд╢ рдХे рд╢ीрд░्рд╖ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै।

рдпूрдкी рдоें 'рдпुрд╡ाрдУं' рдХे рд▓िрдП рдмреЬी рдЦुрд╢рдЦрдмрд░ी, рддुрд░ंрдд рдкреЭें

рдоेрд░рда। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдпुрд╡ाрдУं рдХो рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рдмрдиाрдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдПрдХ рдмрдб़ा рдХрджрдо рдЙрдаाрдпा рд╣ै। рдмрд╣ुрдд рд╕े рдпुрд╡ा рдРрд╕े рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬिрдирдХे рдкाрд╕ рд╣ुрдирд░ рдФрд░ рдЕрдЪ्рдЫे рдЖрдЗрдбिрдпाрдЬ рд╣ोрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХी рдХрдоी рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиे рд╕рдкрдиों рдХो рд╣рдХीрдХрдд рдоें рдмрджрд▓рдиे рд╕े рд░ोрдХ рджेрддी рд╣ै। рдЗрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕рдоाрдзाрди рд▓ेрдХрд░ рдЖрдИ рд╣ै рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдпुрд╡ा рдЙрдж्рдпрдоी рд╡िрдХाрд╕ рдпोрдЬрдиा (Mukhyamantri Yuva Udyami Vikas Yojana)।

рдХ्рдпा рд╣ै рдпोрдЬрдиा рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп?

рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХा рдоुрдЦ्рдп рдордХрд╕рдж рд╣ै рдХि рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ рдпुрд╡ाрдУं рдХो рд╕्рд╡рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░рджाрди рдХिрдП рдЬाрдПं। рдЗрд╕рдХे рддрд╣рдд рдпुрд╡ा рдЕрдкрдиा рд╕्рдЯाрд░्рдЯрдЕрдк рд╢ुрд░ू рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╡िрдд्рддीрдп рд╕рд╣ाрдпрддा рднी рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдИ рдЬाрддी рд╣ै рд╡ो рднी рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдм्рдпाрдЬ рдХे।

рдпोрдЬрдиा рдХी рдЦाрд╕ рдмाрддें:

1 .рдм्рдпाрдЬ рдоुрдХ्рдд рд▓ोрди: рдпुрд╡ाрдУं рдХो рдмैंрдХ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े 5 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдП рддрдХ рдХा рд▓ोрди рдмिрдиा рдм्рдпाрдЬ рдХे рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдм्рдпाрдЬ рдХी рдкूрд░ी рд░ाрд╢ि рд╕рд░рдХाрд░ рдЦुрдж рд╡рд╣рди рдХрд░ेрдЧी।

2 .10% рдоाрд░्рдЬिрди рдордиी рдХा рд▓ाрдн: рд╕рд░рдХाрд░ рд╕्рд╡рдпं 10% рддрдХ рдХी рдоाрд░्рдЬिрди рдордиी рджे рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдпुрд╡ा рдмिрдиा рдмрдб़ी рдкूंрдЬी рд▓рдЧाрдП рднी рдмिрдЬрдиेрд╕ рд╢ुрд░ू рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

3 .рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЖрд╡ेрджрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा: рдЖрд╡ेрджрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдпुрд╡ा рдХрд╣ीं рд╕े рднी рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

4 .рд╕्рдЯाрд░्рдЯрдЕрдк рдХो рдмрдв़ाрд╡ा: рдпोрдЬрдиा рдХा рдлोрдХрд╕ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдирдП рдФрд░ рдирд╡ाрдЪाрд░ी рд╕्рдЯाрд░्рдЯрдЕрдк рдЖрдЗрдбिрдпाрдЬ рдХो рднी рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиा рд╣ै।

рдХैрд╕े рдХрд░ें рдЖрд╡ेрджрди?

рдпोрдЬрдиा рдХे рд▓िрдП рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рдпुрд╡ा рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдкрд░ рдЬाрдХрд░ рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЖрд╡ेрджрди рдХे рд╕ाрде рдЙрди्рд╣ें рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдпोрдЬрдиा, рдкрд╣рдЪाрди рдкрдд्рд░, рдиिрд╡ाрд╕ рдк्рд░рдоाрдг, рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЬрд░ूрд░ी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рднी рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░рдиे рд╣ोंрдЧे।

рдпूрдкी рдХे рдЗрд╕ рдЬिрд▓े рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдХी рдмрдпाрд░, 60 рдЧांрд╡ рдмрдиेंрдЧे рд╣ाрдИрдЯेрдХ!

рдЙрди्рдиाрд╡। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХा рдЙрди्рдиाрд╡ рдЬिрд▓ा рдЕрдм рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдПрдХ рдирдИ рджिрд╢ा рдХी рдУрд░ рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЙрди्рдиाрд╡-рд╢ुрдХ्рд▓ाрдЧंрдЬ рд╡िрдХाрд╕ рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг (рдпूрдПрд╕рдбीрдП) рдиे рдЕрдкрдиे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХी рдпोрдЬрдиा рдХो рдЬрдоीрди рдкрд░ рдЙрддाрд░рдиे рдХी рддैрдпाрд░िрдпां рддेрдЬ рдХрд░ рджी рд╣ैं। рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХे рддрд╣рдд рд▓рдЧрднрдЧ 60 рдЧांрд╡ों рдХो рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╣ाрдИрдЯेрдХ рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рд╕े рд▓ैрд╕ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।

рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЙрди рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХो рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиा рд╣ै, рдЬрд╣ां рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдг рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиाрдПं рдкрд╣рд▓े рд╕े рджिрдЦрдиे рд▓рдЧी рд╣ैं। рдпूрдПрд╕рдбीрдП рдХे рд╕рдЪिрд╡ рд╢ुрднрдо рд╕िंрд╣ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЗрд╕ рд╡्рдпाрдкрдХ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХी рд░ूрдкрд░ेрдЦा рддैрдпाрд░ рдХрд░ рд▓ी рдЧрдИ рд╣ै рдФрд░ рдЕрдм рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХो рд╢ाрд╕рди рдХो рд╕ौंрдкрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЕंрддिрдо рдЪрд░рдг рдоें рд╣ै।

рдоौрдХे рдкрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг

рдлрд░рд╡рд░ी 2025 рдоें рдЖрд╡ाрд╕ рд╡िрднाрдЧ рдХी рдУрд░ рд╕े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдирдЧрд░ीрдп рдПрд╡ं рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди рдХेंрдж्рд░ (RCUES) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдПрдЯीрдкी (рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдЯाрдЙрди рдк्рд▓ाрдирд░) рдж्рд╡ाрд░ा рдЬिрд▓े рдХा рд╕्рдерд▓ीрдп рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рд╕рджрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे 44 рдЧांрд╡, рд╕рдлीрдкुрд░ рддрд╣рд╕ीрд▓ рдХे рд▓рдЧрднрдЧ 10 рдЧांрд╡ рдФрд░ рдкुрд░рд╡ा рддрд╣рд╕ीрд▓ рдХे рдХुрдЫ рдЧांрд╡ों рдХा рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрдирдоें рд╕े рдЕрдзिрдХांрд╢ рдЧांрд╡ों рдХो рд╡िрд╕्рддाрд░ рдпोрдЬрдиा рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЬाрдиा рддрдп рд╣ै।

рдкुрд░рд╡ा рддрд╣рд╕ीрд▓ рдФрд░ рдПрд╕рд╕ीрдЖрд░ рдХा рд╕ंрдмंрдз

рдЧौрд░рддрд▓рдм рд╣ै рдХि рдкुрд░рд╡ा рддрд╣рд╕ीрд▓ рдХी рд╕ीрдоाрдПं рдоोрд╣рдирд▓ाрд▓рдЧंрдЬ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕े рдЬुрдб़рддी рд╣ैं, рдЬो рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рд╕्рдЯेрдЯ рдХैрдкिрдЯрд▓ рд░ीрдЬрди (SCR) рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг, рдкुрд░рд╡ा рдХो рднी рд╕्рд╡рддः рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиाрдПं рдмрдв़ рдЧрдИ рд╣ैं। рдлिрд▓рд╣ाрд▓, рдпрд╣ां рдХे рдХुрдЫ рдЧांрд╡ों рдкрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХे рд▓िрдП рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

рдХ्рдпा рдмрджрд▓ेрдЧा рдЧांрд╡ों рдоें?

рдЗрди рдЧांрд╡ों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж: рдмेрд╣рддрд░ рд╕рдб़рдХ, рдиाрд▓ी рдФрд░ рдЬрд▓ рдиिрдХाрд╕ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХрдиेрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी рдФрд░ рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдЧ्рд░िрдб рд╕िрд╕्рдЯрдо, рдиिрдпोрдЬिрдд рднрд╡рди рдФрд░ рдХॉрд▓ोрдиिрдпों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг, рд╣рд░िрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдЬैрд╕ी рд╕ुрд╡िрдзाрдПं рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬाрдПंрдЧी। рдЗрд╕рд╕े рдЧांрд╡ों рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдХो рд╢рд╣рд░ рдЬैрд╕ी рдоूрд▓рднूрдд рд╕ुрд╡िрдзाрдПं рдоिрд▓ рд╕рдХेंрдЧी рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рднी рдмрдв़ेंрдЧे।

BRICS рдХा рдмिрдЧ рдк्рд▓ाрди: рдХ्рдпा рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рдоाрдд рджे рдкाрдПрдЧा?

рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी: рдПрдХ рд╕рдордп рдеा рдЬрдм рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд░ाрдЬрдиीрддि, рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рдХूрдЯрдиीрддि рдХा рдиिрд░्рд╡िрд╡ाрдж рдиेрддा рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा। рд▓ेрдХिрди рдЕрдм, рджुрдиिрдпा рдмрд╣ुрдз्рд░ुрд╡ीрдпрддा рдХी рдУрд░ рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рд╣ै, BRICS (рдм्рд░ाрдЬ़ीрд▓, рд░ूрд╕, рднाрд░рдд, рдЪीрди рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдл्рд░ीрдХा)। рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЗрд╕ рдЧрдардмंрдзрди рдоें рдХрдИ рдирдП рд╕рджрд╕्рдп рджेрд╢ों рдХो рдЬोрдб़рдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдиे рдЗрд╕े рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рддाрдХ़рддрд╡рд░ рд╡ рдорд╣рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ी рдмрдиा рджिрдпा рд╣ै।

BRICS 2.0: рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп

BRICS рдЕрдм рдХेрд╡рд▓ рдкाँрдЪ рджेрд╢ों рдХा рд╕рдоूрд╣ рдирд╣ीं рд░рд╣ा। рдоिрд╕्рд░, рдЗрдеिрдпोрдкिрдпा, рдИрд░ाрди, рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рдФрд░ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдЕрд░рдм рдЕрдоीрд░ाрдд рдЬैрд╕े рджेрд╢ों рдХे рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рд╕े рдпрд╣ рд╕рдоूрд╣ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рджрдХ्рд╖िрдг (Global South) рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ рдмрдирдХрд░ рдЙрднрд░ा рд╣ै। рдпрд╣ рди рдХेрд╡рд▓ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдФрд░ рднूрднाрдЧ рдХे рд▓िрд╣ाрдЬ़ рд╕े рдмрдб़ा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕рдоें рдКрд░्рдЬा, рд╕ंрд╕ाрдзрди, рдмाрдЬाрд░ рдФрд░ рд╕ाрдорд░िрдХ рд╕्рдеिрддि рдХी рднрд░рдкूрд░ рд╡िрд╡िрдзрддा рднी рд╣ै।

BRICS рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЕрдм рдХेрд╡рд▓ рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рджेрд╢ों рдХे рд╣िрддों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЦрдб़ी рдХрд░рдиा рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдбॉрд▓рд░ рдХा рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рд╕ीрдоिрдд рд╣ो, рдФрд░ рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░рддा рдШрдЯे। рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпा рдм्рд░िрдХ्рд╕ рдРрд╕ा рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд╣ोрдЧा, рдпे рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ैं?

рдбॉрд▓рд░ рдХो рдЯрдХ्рдХрд░: рдоुрдж्рд░ा рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоें рдХ्рд░ांрддि

BRICS рдЕрдм рдбॉрд▓рд░ рдХे рд╡िрдХрд▓्рдк рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рдеाрдиीрдп рдоुрдж्рд░ाрдУं рдоें рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджे рд░рд╣ा рд╣ै। рд░ूрд╕ рдФрд░ рдЪीрди рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рдХрдИ рдж्рд╡िрдкрдХ्рд╖ीрдп рд╕рдордЭौрддों рдоें рдбॉрд▓рд░ рдХी рдЬрдЧрд╣ рд░ूрдмрд▓ рдФрд░ рдпुрдЖрди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдПрдХ рд╕ाрдЭा BRICS рдХрд░ेंрд╕ी рдХी рдЕрдЯрдХрд▓ें рднी рд▓рдЧाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं, рдЬो рдЕрдоेрд░िрдХी рд╡िрдд्рддीрдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╕ीрдзी рдЪुрдиौрддी рджे рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЪुрдиौрддिрдпाँ рднी рдХрдо рдирд╣ीं

рд╣ाрд▓ाँрдХि BRICS рдХी рд░рдгрдиीрддि рдорд╣рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдоें рдЕंрджрд░ूрдиी рдорддрднेрдж рднी рдмрдб़ी рдЪुрдиौрддी рд╣ैं। рднाрд░рдд-рдЪीрди рддрдиाрд╡, рд░ूрд╕ рдкрд░ рд▓рдЧे рдкрд╢्рдЪिрдоी рдк्рд░рддिрдмंрдз, рдФрд░ рдм्рд░ाрдЬ़ीрд▓ рд╡ рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдл्рд░ीрдХा рдХी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЕрд╕्рдеिрд░рддा।  рдЗрд╕ рд╕рдоूрд╣ рдХी рдПрдХрдЬुрдЯрддा рдкрд░ рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЦрдб़े рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рдпूрд░ोрдкीрдп рджेрд╢ों рдХे рдкाрд╕ рдЕрдм рднी рддрдХрдиीрдХी рдмрдв़рдд, рд╕ैрди्рдп рдЧрдардмंрдзрди (рдЬैрд╕े NATO), рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдоीрдбिрдпा рд╡ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдкрд░ рдк्рд░рднाрд╡ рд╣ै рдЬिрди्рд╣ें рдирдЬ़рд░рдЕंрджाрдЬ़ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। рд╕ाрде рд╣ी рдЕрдоेрд░िрдХी рдбॉрд▓рд░ рдХा рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдкрд░ рджрдмрджрдмा। 

рджुрдиिрдпा рдХिрд╕ рдУрд░ рдЭुрдХेрдЧी?

BRICS рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рд╣рд░ाрдиा рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ рд╕ंрддुрд▓िрдд, рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рдФрд░ рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЦрдб़ी рдХрд░рдиा рд╣ै। рдЬрд╣ाँ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рд╡ाрд▓ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा ‘рдиिрдпрдо рдЖрдзाрд░िрдд’ рд╣ोрдиे рдХा рджाрд╡ा рдХрд░рддी рд╣ै, рд╡рд╣ीं BRICS ‘рд╕ंрдк्рд░рднुрддा рдФрд░ рд╕рдоाрдирддा’ рдХी рдмाрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЖрдЬ рдХा рдпुрдЧ рдаोрд╕ рдЬрд╡ाрдмों рд╕े рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдмрджрд▓рддे рд╕рдоीрдХрд░рдгों рд╕े рдкрд░िрднाрд╖िрдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдФрд░ рдРрд╕े рдоें BRICS рдХा рдпрд╣ ‘рдмिрдЧ рдк्рд▓ाрди’ рджुрдиिрдпा рдХो рдПрдХ рдирдП рдоोрдб़ рдкрд░ рд▓ा рдЦрдб़ा рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдХ्рдпा рд╕рдЪ рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा = рдЪीрди + рднाрд░рдд + рд░ूрд╕?

рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी। рдЕрдХ्рд╕рд░ рдпрд╣ рдЪрд░्рдЪा рд╕ुрдирдиे рдХो рдоिрд▓рддी рд╣ै рдХि рдЕрдоेрд░िрдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЗрддрдиी рд╡िрд╢ाрд▓ рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХी рддुрд▓рдиा рджुрдиिрдпा рдХे рдмрдб़े рдЖрд░्рдеिрдХ рдЦिрд▓ाрдб़िрдпों рдЬैрд╕े рдЪीрди, рднाрд░рдд рдФрд░ рд░ूрд╕ рд╕े рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдХुрдЫ рд▓ोрдЧ рддो рдпрд╣ рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рддाрдХрдд рдЗрди рддीрдиों рджेрд╢ों рдХे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдЖрд░्рдеिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпा рдпрд╣ рдХрдерди рд╕рд╣ी рд╣ै? рдЖрдЗрдП рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд╕рдордЭрддे рд╣ैं।

рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рддाрдХрдд

рдЕрдоेрд░िрдХा рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рд╕рдХрд▓ рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдд्рдкाрдж (GDP) рд▓рдЧрднрдЧ 30.5 рдЯ्рд░िрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░ рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд╣ै। рдпрд╣ рджेрд╢ рдирд╡ाрдЪाрд░, рддрдХрдиीрдХ, рд╡िрдд्рддीрдп рдмाрдЬाрд░ों рдФрд░ рдЙрдкрднोрдХ्рддा рд╢рдХ्рддि рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдЕрдЧ्рд░рдгी рд╣ै। рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ेрд╡ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░, рддрдХрдиीрдХी рдЙрдж्рдпोрдЧ, рд╡िрдд्рддीрдп рд╕ेрд╡ा, рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рддрдХрдиीрдХ рдЙрдд्рдкाрджрди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै, рдЬो рдЙрд╕े рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзाрдд्рдордХ рдмрдв़рдд рджेрддी рд╣ै।

рдЪीрди рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рддाрдХрдд

рдЪीрди рдкिрдЫрд▓े рдХुрдЫ рджрд╢рдХों рдоें рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़рддा рд╣ुрдЖ рдЖрд░्рдеिрдХ рдорд╣ाрд╢рдХ्рддि рдмрдиा рд╣ै। рдЙрд╕рдХी GDP рд▓рдЧрднрдЧ 19 рдЯ्рд░िрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░ рд╣ै, рдФрд░ рд╡рд╣ рдЙрдд्рдкाрджрди рдФрд░ рдиिрд░्рдпाрдд рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рджुрдиिрдпा рдоें рдЕрдЧ्рд░рдгी рд╣ै। рдЪीрди рдХा рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдЖрдзाрд░, рд╡िрд╢ाрд▓ рд╢्рд░рдоिрдХ рд╢рдХ्рддि, рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиीрддि рдЙрд╕े рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдордЬрдмूрддी рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि, рдЪीрди рдЕрднी рднी рдПрдХ рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рджेрд╢ рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдк्рд░рддि рд╡्рдпрдХ्рддि рдЖрдп рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕े рдХाрдлी рдХрдо рд╣ै।

рднाрд░рдд рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиाрдПं

рднाрд░рдд рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा GDP рд▓рдЧрднрдЧ 4 рдЯ्рд░िрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░ рд╣ै। рднाрд░рдд рдПрдХ рдпुрд╡ा рдЖрдмाрджी рд╡ाрд▓ा рджेрд╢ рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдмрдб़ा рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдмाрдЬाрд░ рд╣ै рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╕ेрд╡ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рдкрдХрдб़ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж, рднाрд░рдд рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдоें рдХृрд╖ि рдФрд░ рдЕрд╕ंрдЧрдаिрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдмрдб़ा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै, рдЬो рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдмाрдзा рдбाрд▓рддा рд╣ै। рднाрд░рдд рдХे рдкाрд╕ рд╕ुрдзाрд░ों рдФрд░ рдиिрд╡ेрд╢ рдХे рдЬрд░िрдП рдмрдб़ी рд╕ंрднाрд╡рдиाрдПं рд╣ैं, рдЬो рдЙрд╕े рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдмрдб़ा рдЖрд░्рдеिрдХ рдЦिрд▓ाрдб़ी рдмрдиा рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рд░ूрд╕ рдХी рднूрдоिрдХा

рд░ूрд╕ рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд▓рдЧрднрдЧ 2.2 рдЯ्рд░िрд▓िрдпрди рдЕрдорд░ीрдХी рдХी рд╣ै, рдЬो рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों, рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рддेрд▓ рдФрд░ рдЧैрд╕ рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ै। рд░ूрд╕ рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╡िрд╡िрдзрддा рдХрдо рд╣ै, рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рдЗрд╕рдХा рдмрдб़ा рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़рддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж, рд░ूрд╕ рдХा рд╕ैрди्рдп рдмрдЬрдЯ рдФрд░ рд░рдгрдиीрддिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рдЗрд╕े рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╢рдХ्рддि рдмрдиाрдП рд░рдЦрддा рд╣ै।

рдХ्рдпा рд╕рдЪ рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा = рдЪीрди + рднाрд░рдд + рд░ूрд╕?

рдЕрдЧрд░ рд╣рдо рд╕िрд░्рдл GDP рдХी рддुрд▓рдиा рдХрд░ें, рддो рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ूрдк рдоें рднी рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдЬीрдбीрдкी рдЪीрди, рднाрд░рдд рдФрд░ рд░ूрд╕ рд╕े рдЕрдзिрдХ  рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХेрд╡рд▓ GDP рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै। рддрдХрдиीрдХी рдирд╡ाрдЪाрд░, рд╡िрдд्рддीрдп рд╕्рдеिрд░рддा, рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдиिрд╡ेрд╢ рдХी рдкрд╣ुंрдЪ, рдФрд░ рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдмाрдЬाрд░ рдХी рд╢рдХ्рддि рдЬैрд╕े рдХाрд░рдХों рдХो рднी рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рдПрдХ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдоुрддाрдмिрдХ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдоुрдж्рд░ा рдбॉрд▓рд░, рдЙрд╕рдХी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕्рдеिрд░рддा, рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рд╡рд╣ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рдПрдХ рдЕрдиोрдЦी рд╕्рдеिрддि рд░рдЦрддा рд╣ै, рдЬो рдЪीрди, рднाрд░рдд рдФрд░ рд░ूрд╕ рдХे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рд╣ै।

рдпूрдкी рдоें 'рдорд╣िрд▓ाрдУं' рдХे рд▓िрдП рдмреЬी рдЦुрд╢рдЦрдмрд░ी, рдкреЭें рдкूрд░ी рдЦрдмрд░

рд▓рдЦрдирдК। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдорд╣िрд▓ा рд╕рд╢рдХ्рддिрдХрд░рдг рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рдЬोрдб़рддे рд╣ुрдП рдПрдХ рдЕрднिрдирд╡ рдпोрдЬрдиा “рд╕ूрд░्рдпा рд╕рдЦी” рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХी рд╣ै। рдпрд╣ рдпोрдЬрдиा рди рдХेрд╡рд▓ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдКрд░्рдЬा рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддी рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рдирдП рдЕрд╡рд╕рд░ рднी рдЦोрд▓рддी рд╣ै।

рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЕрд╡рд╕рд░ों рдХा рдирдпा рдж्рд╡ाрд░

“рд╕ूрд░्рдпा рд╕рдЦी” рдпोрдЬрдиा рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╕्рд╡рдпं рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдоूрд╣ों (SHG) рд╕े рдЬुрдб़ी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा рддाрдХि рд╡े рд╕ोрд▓рд░ рдкैрдирд▓ों, рд▓ाрдЗрдЯिंрдЧ рд╕िрд╕्рдЯрдо рдФрд░ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрдХ рд╡ाрд╣рди (EV) рдЪाрд░्рдЬिंрдЧ рд╕्рдЯेрд╢рдиों рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдФрд░ рджेрдЦрднाрд▓ рдХрд░ рд╕рдХें। рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рддрдХрдиीрдХी рдХौрд╢рд▓ рдк्рд░рджाрди рдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЙрдж्рдпрдоिрддा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрддी рд╣ै। рдЕрдм рдорд╣िрд▓ाрдПं рдХेрд╡рд▓ рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдирд╣ीं рд░рд╣ेंрдЧी, рдмрд▓्рдХि рд╡े рдКрд░्рдЬा рдк्рд░рджाрддा рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдЕрдкрдиी рдкрд╣рдЪाрди рдмрдиाрдПंрдЧी।

рдКрд░्рдЬा рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╡िрдХेंрдж्рд░ीрдХृрдд рд╕рдоाрдзाрди

рдЧ्рд░ाрдоीрдг рднाрд░рдд рдоें рдПрдХ рдмрдб़ी рдЪुрдиौрддी рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рдФрд░ рд╕рд╕्рддी рдмिрдЬрд▓ी рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा рд╣ै। рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдмिрдЬрд▓ी рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рд╣рд░ рдЧांрд╡ рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪाрдиा рдЖрд╕ाрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рдРрд╕े рдоें рд╕ूрд░्рдпा рд╕рдЦी рдпोрдЬрдиा рдПрдХ рд╡िрдХेंрдж्рд░ीрдХृрдд рдКрд░्рдЬा рд╕рдоाрдзाрди рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддी рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╕ोрд▓рд░ рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХी рдорджрдж рд╕े рдмिрдЬрд▓ी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдИ рдЬाрдПрдЧी। рдпрд╣ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рди рдХेрд╡рд▓ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рд▓िрдП рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рднी рдЯिрдХाрдК рд╣ै।

рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे 20 рдЬिрд▓ों рдоें рд╣ोрдЧा рд╡िрд╕्рддाрд░

рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХो рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे 20 рдЬिрд▓ों рдоें рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕े рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдКрд░्рдЬा рдвांрдЪे рдХो рдЦрдб़ा рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХрджрдо рдмрдв़ाрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं। рдЗрд╕рд╕े рди рдХेрд╡рд▓ рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЗрд▓ाрдХों рдХो рд╕рд╕्рддी рдмिрдЬрд▓ी рдоिрд▓ेрдЧी, рдмрд▓्рдХि рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рд╕्рдеाрдпी рдЖрдп рдХा рдЬрд░िрдпा рднी рдоिрд▓ेрдЧा।

рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╢рдХ्рддिрдХрд░рдг

рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд▓ाрдн рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕рд╕े рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдоिрд▓ेрдЧी। рд╡े рдЕрдкрдиे рд╕рдоुрджाрдпों рдоें рдиेрддृрдд्рд╡ рдХी рднूрдоिрдХा рдиिрднा рд╕рдХेंрдЧी рдФрд░ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХे рд╕ाрде рдЖрдЧे рдмрдв़ рд╕рдХेंрдЧी। рд╕ाрде рд╣ी, рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЙрдирдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕्рдеिрддि рднी рдордЬрдмूрдд рд╣ोрдЧी। рдЗрд╕ рдкрд╣рд▓ рд╕े рдорд╣िрд▓ा рд╕рд╢рдХ्рддिрдХрд░рдг рдХा рдЬो рд╕ंрджेрд╢ рдЬाрддा рд╣ै, рд╡рд╣ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЕрди्рдп рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рд▓िрдП рднी рдк्рд░ेрд░рдгाрд╕्рд░ोрдд рдмрди рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдпूрдкी рдоें 8 IPS рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХा рддрдмाрджрд▓ा, рджेрдЦें рд▓िрд╕्рдЯ?

рд▓рдЦрдирдК। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдПрдХ рдмрдб़ा рдлैрд╕рд▓ा рд▓ेрддे рд╣ुрдП рд░рд╡िрд╡ाрд░, 31 рдЕрдЧрд╕्рдд 2025 рдХो рдЖрда рдЖрдИрдкीрдПрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХा рддрдмाрджрд▓ा рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрди рддрдмाрджрд▓ों рдХे рдЬрд░िрдП рдХрдИ рдЬिрд▓ों рдФрд░ рдЗрдХाрдЗрдпों рдоें рдирдП рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕ौंрдкी рдЧрдИ рд╣ै। рдЦाрд╕ рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдлेрд░рдмрджрд▓ рдоें рдХाрдирдкुрд░ рджेрд╣ाрдд рдФрд░ рд╢्рд░ाрд╡рд╕्рддी рдХे рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХों рдХो рднी рдмрджрд▓ा рдЧрдпा рд╣ै। рдпे рддрдмाрджрд▓े рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдХाрдиूрди-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рджрдХ्рд╖рддा рдХो рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं।

рдЬाрдиिрдП рдХिрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХो рдоिрд▓ी рдирдИ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी:

1 .рд░ाрдо рд╕ेрд╡рдХ рдЧौрддрдо (рдмैрдЪ 2013)

рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрдж: рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ, рд╢ाрдорд▓ी

рдирдпा рдкрдж: рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ, рдкुрд▓िрд╕ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕्рдХूрд▓ (рдкीрдЯीрдПрд╕), рдоुрд░ाрджाрдмाрдж

2 .рдЕрд░рд╡िрди्рдж рдоिрд╢्рд░ (рдмैрдЪ 2015)

рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрдж: рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ, рдХाрдирдкुрд░ рджेрд╣ाрдд

рдирдпा рдкрдж: рдПрд╕рдкी, рдЖрд░्рдеिрдХ рдЕрдкрд░ाрдз рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рд╕ंрдЧрдарди (EOW), рд▓рдЦрдирдК

3 .рдШрдирд╢्рдпाрдо (рдмैрдЪ 2015)

рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрдж: рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ, рд╢्рд░ाрд╡рд╕्рддी

рдирдпा рдкрдж: рдПрд╕рдкी, рд╕рддрд░्рдХрддा рдЕрдзिрд╖्рдаाрди, рд▓рдЦрдирдК

4 .рд╢्рд░рдж्рдзा рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдкाрдг्рдбेрдп (рдмैрдЪ 2017)

рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрдж: рд╕ेрдиाрдиाрдпрдХ, 38рд╡ीं рд╡ाрд╣िрдиी рдкीрдПрд╕ी, рдЕрд▓ीрдЧрдв़

рдирдпा рдкрдж: рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ, рдХाрдирдкुрд░ рджेрд╣ाрдд

5 .рд░ाрд╣ुрд▓ рднाрдЯी (рдмैрдЪ 2018)

рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрдж: рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ, рдПрд╕рдПрд╕рдПрдл, рд▓рдЦрдирдК

рдирдпा рдкрдж: рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ, рд╢्рд░ाрд╡рд╕्рддी

6 .рд▓ाрдЦрди рд╕िंрд╣ рдпाрджрд╡ (рдмैрдЪ 2018)

рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрдж: рдкुрд▓िрд╕ рдЙрдкाрдпुрдХ्рдд, рдЧौрддрдордмुрдж्рдзрдирдЧрд░

рдирдпा рдкрдж: рд╕ेрдиाрдиाрдпрдХ, 38рд╡ीं рд╡ाрд╣िрдиी рдкीрдПрд╕ी, рдЕрд▓ीрдЧрдв़

7 .рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдк्рд░рддाрдк рд╕िंрд╣

рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрдж: рдПрд╕рдкी/рдПрдПрд╕рдкी, рдмाрдЧрдкрдд

рдирдпा рдкрдж: рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзीрдХ्рд╖рдХ, рд╢ाрдорд▓ी

8 .рдбॉ. рдк्рд░рд╡ीрдг рд░ंрдЬрди рд╕िंрд╣

рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрдж: рдкुрд▓िрд╕ рдЙрдкाрдпुрдХ्рдд/рдЕрдкрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдЙрдкाрдпुрдХ्рдд, рдЧौрддрдордмुрдж्рдзрдирдЧрд░

рдирдпा рдкрдж: рдкुрд▓िрд╕ рдЙрдкाрдпुрдХ्рдд, рдкुрд▓िрд╕ рдХрдоिрд╢्рдирд░ेрдЯ, рдЧौрддрдордмुрдж्рдзрдирдЧрд░

рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ंрддुрд▓рди рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХрджрдо

рдЗрди рддрдмाрджрд▓ों рд╕े рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХाрдиूрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕рдЬрдЧ рд╣ै рдФрд░ рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХी рднूрдоिрдХा рдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХрд░рддी рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдХाрдирдкुрд░ рджेрд╣ाрдд рдФрд░ рд╢्рд░ाрд╡рд╕्рддी рдЬैрд╕े рдЬिрд▓ों рдоें рдЬрд╣ां рд╣ाрд▓ рдХे рджिрдиों рдоें рдХुрдЫ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдШрдЯрдиाрдПं рд╕ाрдордиे рдЖрдИ рдеीं, рд╡рд╣ां рдирдП рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХी рддैрдиाрддी рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХी рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рдХो рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै।

AI рд╕्рдЯेрдеोрд╕्рдХोрдк: 15 рд╕ेрдХंрдб рдоें рджिрд▓ рдХी рдмीрдоाрд░िрдпों рдХी рдЬांрдЪ рд╕ंрднрд╡

рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी। рдЖрдЬ рдХी рддेрдЬ़ рд░рдл्рддाрд░ рдЬिंрджрдЧी рдоें рджिрд▓ рдХी рдмीрдоाрд░िрдпां рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдпुрд╡ाрдУं рдоें рднी рд╣ाрд░्рдЯ рдЕрдЯैрдХ рдФрд░ рдЕрди्рдп рдХाрд░्рдбिрдпрдХ рд╕рдорд╕्рдпाрдПं рдЖрдо рд╣ोрддी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ैं। рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЪुрдиौрддी рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЕрдзिрдХрддрд░ рд▓ोрдЧों рдХो рдЕрдкрдиी рд╣ाрд░्рдЯ рдХी рд╕्рдеिрддि рдХा рдкрддा рддрдм рдЪрд▓рддा рд╣ै рдЬрдм рдмीрдоाрд░ी рдХाрдлी рдЖрдЧे рдмрдв़ рдЪुрдХी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЕрдм рдЗрд╕ рд╕рдорд╕्рдпा рдХे рд╕рдоाрдзाрди рдХी рджिрд╢ा рдоें рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдиे рдПрдХ рдРрд╕ा рд╕्рдЯेрдеोрд╕्рдХोрдк рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬो рд╕िрд░्рдл 15 рд╕ेрдХंрдб рдоें рджिрд▓ рдХी рдЧंрднीрд░ рдмीрдоाрд░िрдпों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЗрд╕ рд╣ाрдИрдЯेрдХ рд╕्рдЯेрдеोрд╕्рдХोрдк рдХो AI рдпाрдиी рдЖрд░्рдЯिрдлिрд╢िрдпрд▓ рдЗंрдЯेрд▓िрдЬेंрд╕ рддрдХрдиीрдХ рд╕े рд▓ैрд╕ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬो рдкुрд░ाрдиे рд╕्рдЯेрдеोрд╕्рдХोрдк рдХे рдоुрдХाрдмрд▓े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рд╕рдЯीрдХ рдФрд░ рддेрдЬ़ рд╣ै। рдпрд╣ рдбिрд╡ाрдЗрд╕ рди рдХेрд╡рд▓ рджिрд▓ рдХी рдзрдб़рдХрдиों рдХो рд╕ुрдирддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि ECG рдбेрдЯा рдФрд░ рд░рдХ्рдд рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХी рдмाрд░ीрдХ рдЖрд╡ाрдЬों рдХो рднी рд░िрдХॉрд░्рдб рдХрд░рддा рд╣ै।

рдХैрд╕े рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै рдпрд╣ AI рд╕्рдЯेрдеोрд╕्рдХोрдк?

рдЗंрдкीрд░िрдпрд▓ рдХॉрд▓ेрдЬ рд▓ंрджрди рдФрд░ рдЗंрдкीрд░िрдпрд▓ рдХॉрд▓ेрдЬ NHS рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрдХрд╕िрдд рдпрд╣ рдбिрд╡ाрдЗрд╕ рдЖрдХाрд░ рдоें рддाрд╢ рдХे рдкрдд्рддे рдЬिрддрдиा рдЫोрдЯा рд╣ै। рдЗрд╕े рдорд░ीрдЬ рдХे рд╕ीрдиे рдкрд░ рд░рдЦा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рдпрд╣ рджिрд▓ рдХे рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрдХрд▓ рд╕िрдЧ्рдирд▓्рд╕ рдХो рд░िрдХॉрд░्рдб рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХी рдорджрдж рд╕े рд░рдХ्рдд рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХी рдЖрд╡ाрдЬों рдХो рднी рдкрдХрдб़рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рднी рдбेрдЯा рдХ्рд▓ाрдЙрдб рдкрд░ рднेрдЬा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ AI рдПрд▓्рдЧोрд░िрджрдо рдЙрд╕рдХी рдЧрд╣рдирддा рд╕े рдЬांрдЪ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдорд╣рдЬ рдХुрдЫ рд╣ी рд╕ेрдХंрдб рдоें рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рдкрд░ рдПрдХ рд╡िрд╕्рддृрдд рд░िрдкोрд░्рдЯ рднेрдЬ рджेрддा рд╣ै।

рдЗрд╕ рддрдХрдиीрдХ рдХो рдЕрдоेрд░िрдХी рдХंрдкрдиी Eko Health рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдм्рд░िрдЯेрди рдоें 12,000 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдорд░ीрдЬों рдкрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЦाрд╕ рдмाрдд рдпрд╣ рд░рд╣ी рдХि рдЗрд╕ рдбिрд╡ाрдЗрд╕ рдиे рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╕्рдЯेрдеोрд╕्рдХोрдк рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рджोрдЧुрдиे рдоाрдорд▓ों рдоें рд╣ाрд░्рдЯ рдлेрд▓्рдпोрд░ рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХी рдФрд░ рддीрди рдЧुрдиा рдЕрдзिрдХ рдПрдЯ्рд░िрдпрд▓ рдлाрдЗрдм्рд░िрд▓ेрд╢рди рдЬैрд╕ी рдЕрдиिрдпрдоिрдд рдзрдб़рдХрдиों рдХो рдкрдХрдб़ा।

рд╣ाрд░्рдЯ рдХेрдпрд░ рдоें рдПрдХ рдирдИ рдХ्рд░ांрддि

рдЗрд╕ рдбिрд╡ाрдЗрд╕ рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рддाрдХрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдЙрди рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдмрджрд▓ाрд╡ों рдХो рднी рдкрдХрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ें рдЗंрд╕ाрдиी рдХाрди рдирд╣ीं рд╕ुрди рд╕рдХрддे। рдпрд╣ी рдирд╣ीं, рдпрд╣ ECG рднी рддेрдЬ़ी рд╕े рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдбॉрдХ्рдЯрд░ों рдХो рддुрд░ंрдд рдЗрд▓ाрдЬ рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै।

рдЗंрдкीрд░िрдпрд▓ рдХॉрд▓ेрдЬ рдХे рдбॉ. рдкैрдЯ्рд░िрдХ рдмाрдЪрдЯिрдЧрд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, “рдпрд╣ рдПрдХ рдЪрдордд्рдХाрд░ी рдбिрд╡ाрдЗрд╕ рд╣ै। рдЖрдЬ рднी рдмрд╣ुрдд рд╕े рдорд░ीрдЬों рдХो рддрдм рдЬाрдХрд░ рд╣ाрд░्рдЯ рдлेрд▓्рдпोрд░ рдХा рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै, рдЬрдм рд╣ाрд▓рдд рдмेрд╣рдж рдЧंрднीрд░ рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рддрдХрдиीрдХ рдЙрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХो рдмрджрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै।”

рд╕ाрдоाрди्рдп рдбॉрдХ्рдЯрд░ рднी рдмрди рд╕рдХेंрдЧे рдХाрд░्рдбिрдпрдХ рд╕ुрдкрд░рд╕्рдкेрд╢рд▓िрд╕्рдЯ

AI рд╕्рдЯेрдеोрд╕्рдХोрдк рдХे рдЖрдиे рд╕े рджिрд▓ рдХी рдмीрдоाрд░िрдпों рдХी рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдЬांрдЪ рдЕрдм рд╕िрд░्рдл рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ेрдЧी। рд╕ाрдоाрди्рдп рдк्рд░ैрдХ्рдЯिрд╢рдирд░ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рднी рдЗрд╕ рдЙрдкрдХрд░рдг рдХी рдорджрдж рд╕े рдЬрд▓्рджी рдФрд░ рд╕рдЯीрдХ рдЬांрдЪ рдХрд░ рдкाрдПंрдЧे। рдЗрд╕рд╕े рдЗрд▓ाрдЬ рдоें рджेрд░ी рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी рдФрд░ рд╣рдЬाрд░ों рдЬिंрджрдЧिрдпों рдХो рд╕рдордп рд░рд╣рддे рдмрдЪाрдпा рдЬा рд╕рдХेрдЧा।

рдпूрдкी рдоें рдмंрдкрд░ рднрд░्рддी! рдЕрдмрдХी рдмाрд░ рд╣ोрдордЧाрд░्рдб рдХी рдмाрд░ी

рд▓рдЦрдирдК। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдиौрдХрд░ी рдХा рд╕рдкрдиा рджेрдЦ рд░рд╣े рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдмрдб़ी рдЦुрд╢рдЦрдмрд░ी рд╕ाрдордиे рдЖ рд░рд╣ी рд╣ै। рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рд╣ोрдордЧाрд░्рдб рднрд░्рддी рдХा рдЗंрддрдЬाрд░ рдХрд░ рд░рд╣े рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдЕрдм рдЦрдд्рдо рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै। рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдЬрд▓्рдж рд╣ी 44,000 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдкрджों рдкрд░ рд╣ोрдордЧाрд░्рдб рднрд░्рддी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै।

рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдпोрдЧी рдХा рдмрдб़ा рдРрд▓ाрди

рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдпोрдЧी рдЖрджिрдд्рдпрдиाрде рдиे рд╣ोрдордЧाрд░्рдб рд╡िрднाрдЧ рдХो рднрд░्рддी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЬрд▓्рдж рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ рджे рджिрдП рд╣ैं। рд╕ूрдд्рд░ों рдХी рдоाрдиें рддो рдЗрд╕ рднрд░्рддी рдХो рдЪрд░рдгрдмрдж्рдз рддрд░ीрдХे рд╕े рдкूрд░ा рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा, рдЬिрд╕рд╕े рд╕рднी рдпोрдЧ्рдп рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХो рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ рд╕рдХे।

рд░िрдХ्рдд рдкрджों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдФрд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा

рд░िрдкोрд░्рдЯ्рд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдХрд░ीрдм 44,000 рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдкрдж рдлिрд▓рд╣ाрд▓ рдЦाрд▓ी рд╣ैं। рдЗрди рдкрджों рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рди рднрд░рдХрд░ рдХрдИ рдЪрд░рдгों рдоें рднрд░्рддी рдХी рдЬाрдПрдЧी। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЪрд░рдг рдоें рд░िрдХ्рддिрдпों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рддрдп рдХी рдЬाрдПрдЧी рдФрд░ рдЙрд╕ी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЪрдпрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЖрдЧे рдмрдв़ेрдЧी।

рдЪрдпрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдХी рддैрдпाрд░ी

рдЗрд╕ рдмाрд░ рднрд░्рддी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдХुрдЫ рдЕрд╣рдо рдмрджрд▓ाрд╡ рднी рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдпोрдЧी рдиे рд▓िрдЦिрдд рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा (рдк्рд░ेрдлрд░ेंрд╕) рдЖрдзाрд░िрдд рдЪрдпрди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдпрд╣ рд╕ंрднाрд╡рдиा рдмрди рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рдЕрдм рд╣ोрдордЧाрд░्рдб рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рд╕िрд░्рдл рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рджрдХ्рд╖рддा рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдмौрдж्рдзिрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдХा рднी рдЖрдХрд▓рди рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।

рдХ्рдпा рд╣ै рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рдпोрдЧ्рдпрддा?

рд╣ोрдордЧाрд░्рдб рднрд░्рддी рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХे рдкाрд╕ рдХिрд╕ी рдоाрди्рдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рдмोрд░्рдб рд╕े 10рд╡ीं рдпा 12рд╡ीं рдкाрд╕ рд╣ोрдиे рдХी рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рдпोрдЧ्рдпрддा рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдпрд╣ рди्рдпूрдирддрдо рдпोрдЧ्рдпрддा рд╣ै, рдЬो рд╣рд░ рдЕрдн्рдпрд░्рдеी рдХो рдкूрд░ी рдХрд░рдиी рд╣ोрдЧी। рдкूрд░ी рдбिрдЯेрд▓्рд╕ рдЬाрд░ी рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдиोрдЯिрд╢ рдоें рджी рдЬाрдПрдЧी।

рдбрдмрд▓ рд░ाрд╣рдд рдХा рдРрд▓ाрди: рдХेंрдж्рд░ीрдп рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдмреЬी рдЦुрд╢рдЦрдмрд░ी

рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी। рднाрд░рдд рдоें рд▓ाрдЦों рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдРрд╕े рд╣ैं рдЬो рдЕрдкрдиे рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдХрд░्рдордЪाрд░ी рднрд╡िрд╖्рдп рдиिрдзि (EPF) рдоें рдиिрд╡ेрд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं। EPFO рдпाрдиी Employees' Provident Fund Organisation рди рдХेрд╡рд▓ рд░िрдЯाрдпрд░рдоेंрдЯ рдХे рдмाрдж рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣ाрд░ा рджेрддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХी рдЕрд╕ाрдордпिрдХ рдоृрдд्рдпु рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдЙрд╕рдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХो рднी рд╕рд╣ाрдпрддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрдм EPFO рдиे рдПрдХ рдРрд╕ा рдлैрд╕рд▓ा рд▓िрдпा рд╣ै рдЬो рджेрд╢рднрд░ рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкрд░िрдЬрдиों рдХे рд▓िрдП рдмрдб़ी рд░ाрд╣рдд рд▓ेрдХрд░ рдЖрдпा рд╣ै।

рдЕрдм рдоिрд▓ेрдЧा 15 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рдХा рдбेрде рд░िрд▓ीрдл рдлंрдб

EPFO рдиे рд╕्рдЯाрдл рд╡ेрд▓рдлेрдпрд░ рдлंрдб рдХे рддрд╣рдд рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдбेрде рд░िрд▓ीрдл рд╕рд╣ाрдпрддा рд░ाрд╢ि рдХो 8.8 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рд╕े рдмрдв़ाрдХрд░ 15 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдмрджрд▓ाрд╡ 1 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2025 рд╕े рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╕ीрдзा рд▓ाрдн рдЙрди рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХो рдоिрд▓ेрдЧा, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдХिрд╕ी рд╕рджрд╕्рдп рдХो рдЦोрдпा рд╣ै। рдЕрдм рдЙрди्рд╣ें рдЬ्рдпाрджा рд╡िрдд्рддीрдп рд╕рд╣ाрдпрддा рдоिрд▓ рдкाрдПрдЧी, рдЬिрд╕рд╕े рдХрдаिрди рд╕рдордп рдоें рдЙрдирдХा рд╕рд╣ाрд░ा рдмрди рд╕рдХे।

рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рд╣ोрдЧी 5% рдХी рдмрдв़ोрддрд░ी

EPFO рдХा рдпрд╣ рдлैрд╕рд▓ा рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдмाрд░ рдХी рд░ाрд╣рдд рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै। 1 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2026 рд╕े рдпрд╣ рд░ाрд╢ि рд╣рд░ рд╕ाрд▓ 5 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдмрдв़ेрдЧी, рдЬिрд╕рд╕े рдпрд╣ рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдФрд░ рднी рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрддी рдЬाрдПрдЧी। рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХрд╡рдЪ рдХी рддрд░рд╣ рдХाрдо рдХрд░ेрдЧी।

рдХ्рд▓ेрдо рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдЖрд╕ाрди рдмрджрд▓ाрд╡

рдЕрдм EPFO рдиे рдбेрде рдХ्рд▓ेрдо рд╕े рдЬुрдб़ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рднी рд╕рд░рд▓ рдмрдиा рджिрдпा рд╣ै। рдпрджि рдоृрддрдХ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХे рдиाрдмाрд▓िрдЧ рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдпрд╣ рд░ाрд╢ि рджी рдЬाрдиी рд╣ै, рддो рдЕрдм рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдХो рдЧाрд░्рдЬिрдпрдирд╢िрдк рд╕рд░्рдЯिрдлिрдХेрдЯ рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдирд╣ीं рдкрдб़ेрдЧी। рдпрд╣ рдмрджрд▓ाрд╡ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рддेрдЬ рдФрд░ рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдмрдиाрдПрдЧा, рдЬिрд╕рд╕े рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХो рд▓ंрдмे рдЗंрддрдЬाрд░ рд╕े рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓ेрдЧी।

рдЖрдзाрд░ рд▓िंрдХिंрдЧ рдоें рднी рд░ाрд╣рдд

рдЬो рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдЕрдм рддрдХ рдЕрдкрдиा рдЖрдзाрд░ рдЕрдкрдиे рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕рд▓ рдЕрдХाрдЙंрдЯ рдиंрдмрд░ (UAN) рд╕े рд▓िंрдХ рдирд╣ीं рдХрд░ рдкाрдП рд╣ैं рдпा рдЬिрдирдХे рдЖрдзाрд░ рдоें рдХुрдЫ рдд्рд░ुрдЯिрдпाँ рд╣ैं, рдЙрдирдХे рд▓िрдП EPFO рдиे рдЬॉрдЗंрдЯ рдбिрдХ्рд▓ेрд░ेрд╢рди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рднी рд╕рд░рд▓ рдмрдиाрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рд╕рджрд╕्рдп рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЖрдзाрд░ рдХो рдЕрдкрдбेрдЯ рдпा рд▓िंрдХ рдХрд░ा рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЬो рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдХ्рд▓ेрдо рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рд╕ुрдЧрдо рдмрдиाрдПрдЧा।

рддूрдл़ाрдиी рдмाрд░िрд╢-рд╡рдЬ्рд░рдкाрдд рдХा рдк्рд░рд╣ाрд░: рдпूрдкी рдХे 30 рдЬिрд▓ों рдоें рдЕрд▓рд░्рдЯ

рд▓рдЦрдирдК। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдоौрд╕рдо рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдХрд░рд╡рдЯ рд▓े рд░рд╣ा рд╣ै। рдк्рд░рджेрд╢рднрд░ рдоें рдЖрд╕рдоाрди рдкрд░ рдХाрд▓े рдмाрджрд▓ों рдХा рдЬрдоाрд╡рдб़ा рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд▓рдЧा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдирдоी рдмрдв़ рдЧрдИ рд╣ै рдФрд░ рддाрдкрдоाрди рдоें рднी рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рджрд░्рдЬ рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рд░рд╡िрд╡ाрд░ рдХो рдкрд╢्рдЪिрдоी рдпूрдкी рдХे рдХрдИ рд╢рд╣рд░ों рдоें рдоौрд╕рдо рдЦाрд╕ा рд╕ुрд╣ाрд╡рдиा рдмрдиा рд░рд╣ा। рдЖрдЧрд░ा рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЭांрд╕ी рддрдХ рд▓ोрдЧों рдиे рд░ाрд╣рдд рдХी рд╕ांрд╕ рд▓ी, рд▓ेрдХिрди рд╕ाрде рд╣ी рдЕрдЧрд▓े рдХुрдЫ рдШंрдЯों рдоें рд╣ाрд▓ाрдд рдЕрдЪाрдирдХ рдмрджрд▓ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдоौрд╕рдо рд╡िрднाрдЧ рдиे рдЪेрддाрдпा рд╣ै рдХि 31 рдЕрдЧрд╕्рдд рдХो рдк्рд░рджेрд╢ рдХे 30 рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдЬिрд▓ों рдоें рдмाрд░िрд╢ рдФрд░ рд╡рдЬ्рд░рдкाрдд рдХी рдЖрд╢ंрдХा рд╣ै। рдЦाрд╕рдХрд░ рдкрд╢्рдЪिрдоी рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдордз्рдпрдо рд╕े рднाрд░ी рдмाрд░िрд╢ рдХे рдЖрд╕ाрд░ рдЬрддाрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХрдИ рдкूрд░्рд╡ी рдЬिрд▓ों рдоें рднी рдмाрджрд▓ рд╕рдХ्рд░िрдп рд░рд╣ेंрдЧे рдФрд░ рд╣рд▓्рдХी рдмूंрджाрдмांрджी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдХिрди рдЬिрд▓ों рдоें рдЕрд▓рд░्рдЯ рдЬाрд░ी?

рднाрд░рддीрдп рдоौрд╕рдо рд╡िрднाрдЧ (IMD) рдиे рд╕рд╣ाрд░рдирдкुрд░, рд╢ाрдорд▓ी, рдоुрдЬрдл्рдлрд░рдирдЧрд░, рдоेрд░рда, рдмाрдЧрдкрдд, рдЕрд▓ीрдЧрдв़, рдордеुрд░ा, рд╣ाрдерд░рд╕, рдХाрд╕рдЧंрдЬ, рдПрдЯा, рдЖрдЧрд░ा, рдлिрд░ोрдЬाрдмाрдж, рдоैрдирдкुрд░ी, рдЗрдЯाрд╡ा, рдФрд░ैрдпा, рдмिрдЬрдиौрд░, рдЕрдорд░ोрд╣ा, рдоुрд░ाрджाрдмाрдж, рд░ाрдордкुрд░, рдмрд░ेрд▓ी, рдкीрд▓ीрднीрдд, рдЬाрд▓ौрди, рдорд╣ोрдмा, рдЭांрд╕ी, рд▓рд▓िрддрдкुрд░ рдФрд░ рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдпेрд▓ो рдЕрд▓рд░्рдЯ рдЬाрд░ी рдХिрдпा рд╣ै। рдЗрди рдЗрд▓ाрдХों рдоें рддेрдЬ़ рдмाрд░िрд╢ рдХे рд╕ाрде рд╡рдЬ्рд░рдкाрдд рдХी рднी рдЖрд╢ंрдХा рдЬрддाрдИ рдЧрдИ рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд▓ोрдЧों рдХो рд╕ाрд╡рдзाрдиी рдмрд░рддрдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдЧрдИ рд╣ै।

рдмिрдЬрд▓ी рдЧिрд░рдиे рдХा рдЦрддрд░ा, рд╕рддрд░्рдХ рд░рд╣рдиे рдХी рдЕрдкीрд▓

рд╡рдЬ्рд░рдкाрдд рдХो рд▓ेрдХрд░ рдоौрд╕рдо рд╡िрднाрдЧ рдиे рдЦाрд╕ рдЪेрддाрд╡рдиी рджी рд╣ै। рдЬिрди рдЬिрд▓ों рдоें рдЕрд▓рд░्рдЯ рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рд╡рд╣ां рдмिрдЬрд▓ी рдЧिрд░рдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдиे рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╕рддрд░्рдХ рд░рд╣рдиे рдХो рдХрд╣ा рд╣ै। рдмाрд░िрд╢ рдХे рджौрд░ाрди рдкेрдб़ों рдХे рдиीрдЪे рдЦрдб़े рди рд╣ोрдиे, рдЦुрд▓े рдоें рдоोрдмाрдЗрд▓ рдпा рдоेрдЯрд▓ рдХी рдЪीрдЬ़ें рдЙрдкрдпोрдЧ рди рдХрд░рдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджी рдЧрдИ рд╣ै।

рд╕्рдиाрддрдХों рдХी рдЪांрджी! рдмिрд╣ाрд░ рдоें рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░िрдпों рдХी рдзूрдо

рдкрдЯрдиा। рдмिрд╣ाрд░ рдХे рд╕्рдиाрддрдХ рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдмрдб़ी рдЦुрд╢рдЦрдмрд░ी рд╣ै। рдмिрд╣ाрд░ рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдЖрдпोрдЧ (BPSC) рдиे рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдПрдЬुрдХेрд╢рди рдбेрд╡рд▓рдкрдоेंрдЯ рдСрдлिрд╕рд░ (AEDO) рдХे 935 рдкрджों рдкрд░ рдмंрдкрд░ рднрд░्рддी рдиिрдХाрд▓ी рд╣ै। рдпрд╣ рднрд░्рддी 2025 рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рднрд░्рддिрдпों рдоें рд╕े рдПрдХ рдоाрдиी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдХिрд╕ी рднी рд╕ंрдХाрдп рд╕े рд╕्рдиाрддрдХ рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЖрд╡ेрджрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा 27 рдЕрдЧрд╕्рдд 2025 рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै рдФрд░ 26 рд╕िрддंрдмрд░ 2025 рддрдХ рдЪрд▓ेрдЧी। рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рдЕрдн्рдпрд░्рдеी рдЖрдпोрдЧ рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ bpsc.bihar.gov.in рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХो рд▓ेрдХрд░ рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं।

рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ рдПрдХ рд╕рдоाрди -рд╕िрд░्рдл ₹100

рдЗрд╕ рдмाрд░ BPSC рдиे рд╕рднी рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ рдХो ₹100 рдкрд░ рд╕ीрдоिрдд рд░рдЦा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдпрд╣ рднрд░्рддी рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХрдордЬोрд░ рд╡рд░्рдЧों рдХे рд▓िрдП рднी рд╕ुрд▓рдн рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै। рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡рд░्рдЧ / рдЕрди्рдп рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд▓िрдП ₹100/-, рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि / рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि / рджिрд╡्рдпांрдЧ рдХे рд▓िрдП ₹100/-, рд╕рднी рд╡рд░्рдЧ рдХी рдорд╣िрд▓ा рдХे рд▓िрдП ₹100/-

рдЖрдпु рд╕ीрдоा рдФрд░ рдЫूрдЯ

рднрд░्рддी рдХे рд▓िрдП рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдХी рди्рдпूрдирддрдо рдЖрдпु 21 рд╡рд░्рд╖ рдФрд░ рдЕрдзिрдХрддрдо рдЖрдпु 37 рд╡рд░्рд╖ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдЖрд░рдХ्рд╖िрдд рд╡рд░्рдЧों рдХो рдиिрдпрдоाрдиुрд╕ाрд░ рдЕрдзिрдХрддрдо рдЖрдпु рдоें рдЫूрдЯ рджी рдЬाрдПрдЧी।

рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЕрд╡рд╕рд░

BPSC рдХी рдЗрд╕ рднрд░्рддी рдХो рд▓ेрдХрд░ рдпुрд╡ाрдУं рдоें рдЦाрд╕ा рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рджेрдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рд▓ंрдмे рд╕рдордп рдмाрдж рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдПрдЬुрдХेрд╢рди рдбेрд╡рд▓рдкрдоेंрдЯ рдСрдлिрд╕рд░ рдЬैрд╕े рдкрджों рдкрд░ рдЗрддрдиी рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд╡ैрдХेंрд╕ी рдиिрдХрд▓ी рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рд╕े рдЬुрдб़рдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдПрдХ рдмेрд╣рддрд░ीрди рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ै।

рдЖрд╡ेрджрди рдХैрд╕े рдХрд░ें?

рдЖрдпोрдЧ рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ bpsc.bihar.gov.in рдкрд░ рдЬाрдПं। “Apply Online” рд╕ेрдХ्рд╢рди рдоें рдЬाрдХрд░ рд╕ंрдмंрдзिрдд рдкрдж рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें। рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрд╢рди рдХрд░ें рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░ें। ₹100 рдХा рд╢ुрд▓्рдХ рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЬрдоा рдХрд░ें। рдлॉрд░्рдо рд╕рдмрдоिрдЯ рдХрд░ рдЙрд╕рдХी рдк्рд░рддि рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦें।

рдмिрд╣ाрд░ рдоें 'рдмुрдЬुрд░्рдЧों' рдХे рд▓िрдП рдмреЬी рдЦुрд╢рдЦрдмрд░ी, рддुрд░ंрдд рдкреЭें!

рдкрдЯрдиा। рдмिрд╣ाрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдмुрдЬुрд░्рдЧ рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рдмрдб़ी рд░ाрд╣рдд рджेрддे рд╣ुрдП рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╡ृрдж्рдзрдЬрди рдкेंрд╢рди рдпोрдЬрдиा рдХे рддрд╣рдд рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рд░ाрд╢ि рдоें рднाрд░ी рдмрдв़ोрддрд░ी рдХी рд╣ै। рдЕрдм рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХे рддрд╣рдд рдпोрдЧ्рдп рд▓ाрднाрд░्рдеिрдпों рдХो рд╣рд░ рдорд╣ीрдиे 1100 рд░ुрдкрдпे рдХी рдкेंрд╢рди рджी рдЬाрдПрдЧी। рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ों рд╕े рдкрд╣рд▓े рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рд╕े рд░ाрдЬ्рдп рдХे 53 рд▓ाрдЦ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдмुрдЬुрд░्рдЧों рдХो рд╕ीрдзा рд▓ाрдн рд╣ोрдЧा।

рдмिрд╣ाрд░ рдоें рдЕрдм рддрдХ рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдмुрдЬुрд░्рдЧों рдХो рдоाрдд्рд░ 400 рд░ुрдкрдпे рдк्рд░рддिрдоाрд╣ рдХी рд░ाрд╢ि рдоिрд▓рддी рдеी, рдЬिрд╕े рдЕрдм рдмрдв़ाрдХрд░ рд▓рдЧрднрдЧ рддीрди рдЧुрдиा рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд▓ाрдн рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП 60 рд╡рд░्рд╖ рдпा рдЙрд╕рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдХे рдмुрдЬुрд░्рдЧ рдСрдирд▓ाрдЗрди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдХ्рдпा рд╣ै рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╡ृрдж्рдзрдЬрди рдкेंрд╢рди рдпोрдЬрдиा?

рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЪрд▓ाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╡ृрдж्рдзрдЬрди рдкेंрд╢рди рдпोрдЬрдиा (MVPY) рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХрдордЬोрд░ рдФрд░ рдЖрдп рд░рд╣िрдд рдмुрдЬुрд░्рдЧों рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рд╣ै। рдпोрдЬрдиा рдХे рддрд╣рдд 60 рд╡рд░्рд╖ рдпा рдЙрд╕рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЙрдо्рд░ рдХे рдиाрдЧрд░िрдХों рдХो рд╣рд░ рдоाрд╣ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рджी рдЬाрддी рд╣ै, рддाрдХि рд╡े рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рдЬीрд╡рди рдЬी рд╕рдХें।

рдХौрди рд▓े рд╕рдХрддा рд╣ै рдпोрдЬрдиा рдХा рд▓ाрдн?

рдЖрд╡ेрджрдХ рдХी рдЙрдо्рд░ рдХрдо рд╕े рдХрдо 60 рд╡рд░्рд╖ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдмिрд╣ाрд░ рдХा рд╕्рдеाрдпी рдиिрд╡ाрд╕ी рд╣ोрдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै। рдЖрд╡ेрджрдХ рдХो рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рд╕рд░рдХाрд░ी рдкेंрд╢рди рдХा рд▓ाрдн рдирд╣ीं рдоिрд▓рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рдеिрддि рдХрдордЬोрд░ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।

рдЖрд╡ेрджрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा

рдкेंрд╢рди рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдСрдирд▓ाрдЗрди рдФрд░ рдСрдлрд▓ाрдЗрди рджोрдиों рдоाрдз्рдпрдоों рд╕े рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЖрд╡ेрджрди рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдкрд░ рдЬाрдХрд░ рдлॉрд░्рдо рднрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдкंрдЪाрдпрдд рдпा рдк्рд░рдЦंрдб рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдоें рднी рдЖрд╡ेрджрди рдлॉрд░्рдо рдЬрдоा рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ों рдоें рдЖрдп рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░, рдЖрдзाрд░ рдХाрд░्рдб, рдиिрд╡ाрд╕ рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ рдФрд░ рдЙрдо्рд░ рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै।

рджुрд╢्рдордиों рдХे рд▓िрдП рдЪेрддाрд╡рдиी: рднाрд░рдд рдмрдиा рд░рд╣ा 2 рдШाрддрдХ рдлाрдЗрдЯрд░ рдЬेрдЯ

рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी। рднाрд░рддीрдп рд╡ाрдпुрд╕ेрдиा рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдПрдХ рдирдИ рддाрдХрдд рдФрд░ рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдХे рд╕ाрде рдЖрд╕рдоाрди рдоें рдЙрдб़ेрдЧी। рдЗрд╕рдХे рдкीрдЫे рд╣ैं рджो рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рдФрд░ рдЕрдд्рдпाрдзुрдиिрдХ рд▓рдб़ाрдХू рд╡िрдоाрди  рддेрдЬрд╕ рдоाрд░्рдХ-2 рдФрд░ рдПрдПрдорд╕ीрдП (AMCA), рдЬिрдирдХा рдиिрд░्рдоाрдг рднाрд░рдд рдоें рд╣ी рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдпे рд╕िрд░्рдл рд╡िрдоाрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рднाрд░рдд рдХी рдЙрдб़ाрди рдХे рдк्рд░рддीрдХ рд╣ैं, рдФрд░ рднाрд░рдд рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд░рдгрдиीрддि рдХो рдПрдХ рдирдИ рджिрд╢ा рджेрдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं।

рддेрдЬрд╕ рд╕े рдЖрдЧे, рддेрдЬрд╕ рдоाрд░्рдХ-2

рддेрдЬрд╕ рдоाрд░्рдХ-2, рдоौрдЬूрджा рддेрдЬрд╕ рдлाрдЗрдЯрд░ рдЬेрдЯ рдХा рдЕрдкрдЧ्рд░ेрдбेрдб рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд╣ै। рдЗрд╕े "рдоीрдбिрдпрдо рд╡ेрдЯ рдлाрдЗрдЯрд░" рд╢्рд░ेрдгी рдоें рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै। рдЬрд╣ां рддेрдЬрд╕ рдПрдХ рд╣рд▓्рдХा рд▓рдб़ाрдХू рд╡िрдоाрди рдеा, рд╡рд╣ीं рддेрдЬрд╕ рдоाрд░्рдХ-2 рдЖрдХाрд░, рддाрдХрдд рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рддीрдиों рдоें рдХрд╣ीं рдЬ्рдпाрджा рдЙрди्рдирдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдлाрдЗрдЯрд░ рдЬेрдЯ рдХी рд▓ंрдмाрдИ рд▓рдЧрднрдЧ 14.6 рдоीрдЯрд░ рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдЗрд╕рдоें GE F414 рдЗंрдЬрди рд▓рдЧाрдпा рдЬाрдПрдЧा, рдЬो рдЗрд╕े 98 рдХिрд▓ो рди्рдпूрдЯрди рддрдХ рдХा рде्рд░рд╕्рдЯ рджेрдЧा। рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдХि рд╡िрдоाрди рди рдХेрд╡рд▓ рддेрдЬ़ рдЙрдб़ेрдЧा, рдмрд▓्рдХि рдЕрдзिрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рднी рд▓े рдЬा рд╕рдХेрдЧा। 

рдЗрд╕рдоें рдЖрдзुрдиिрдХ AESA рд░рдбाрд░, рд╕ेंрд╕рд░ рдл्рдпूрдЬ़рди рддрдХрдиीрдХ, рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдХॉрдХрдкिрдЯ рдЬैрд╕े рдлीрдЪрд░्рд╕ рд╣ोंрдЧे рдЬो рдЗрд╕े рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд▓рдб़ाрдЗрдпों рдХे рд▓िрдП рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рддैрдпाрд░ рдмрдиाрдПंрдЧे। рддेрдЬрд╕ рдоाрд░्рдХ-2 рдХो рдкुрд░ाрдиे рд╣ो рдЪुрдХे рдоिрд░ाрдЬ-2000, рдоिрдЧ-29 рдФрд░ рдЬрдЧुрдЖрд░ рдЬैрд╕े рд╡िрдоाрдиों рдХी рдЬрдЧрд╣ рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рд░рдХ्рд╖ा рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдиे рдЗрд╕рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдоंрдЬ़ूрд░ी рджे рджी рд╣ै рдФрд░ рдЙрдо्рдоीрдж рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХी рдкрд╣рд▓ी рдЙрдб़ाрди 2027 рддрдХ рд╣ोрдЧी।

AMCA: рднाрд░рдд рдХा рдкрд╣рд▓ा рд╕्рдЯीрд▓्рде рдлाрдЗрдЯрд░

рджूрд╕рд░ा рд╡िрдоाрди рд╣ै AMCA, Advanced Medium Combat Aircraft, рдЬो рднाрд░рдд рдХा рдкрд╣рд▓ा рд╕्рдЯीрд▓्рде рд▓рдб़ाрдХू рд╡िрдоाрди рд╣ोрдЧा। рдпрд╣ рдкांрдЪрд╡ीं рдкीрдв़ी рдХा рдорд▓्рдЯी-рд░ोрд▓ рдлाрдЗрдЯрд░ рдЬेрдЯ рд╣ोрдЧा, рдЬिрд╕рдоें рд░рдбाрд░ рд╕े рдЫिрдкрдиे рдХी рд╡िрд╢ेрд╖ рдХ्рд╖рдорддा (stealth), рд╕ुрдкрд░рд╕ोрдиिрдХ рдХ्рд░ूрдЬ़ рдФрд░ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рд╡ॉрд░рдлेрдпрд░ рдЬैрд╕ी рдЖрдзुрдиिрдХ рдХ्рд╖рдорддाрдПं рд╣ोंрдЧी।

AMCA рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рд╕्рд╡рджेрд╢ी рдбिрдЬ़ाрдЗрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рджो рдЪрд░рдгों рдоें рд╣ोрдЧा: рдкрд╣рд▓े рдЪрд░рдг рдоें рд╡िрджेрд╢ी рдЗंрдЬрди рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा рдФрд░ рджूрд╕рд░े рдЪрд░рдг рдоें рднाрд░рдд рдЦुрдж рдХा рдЗंрдЬрди рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░ेрдЧा। рдЗрд╕े DRDO рдФрд░ рдПрдпрд░ोрдиॉрдЯिрдХрд▓ рдбेрд╡рд▓рдкрдоेंрдЯ рдПрдЬेंрд╕ी (ADA) рдиे рдоिрд▓рдХрд░ рдбिрдЬ़ाрдЗрди рдХिрдпा рд╣ै, рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдиिрд░्рдоाрдг HAL рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓рдХрд░ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।

рдЗрд╕ рдлाрдЗрдЯрд░ рдЬेрдЯ рдХा рд░рдгрдиीрддिрдХ рдорд╣рдд्рд╡

рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдпे рджोрдиों рд╡िрдоाрди рд╕िрд░्рдл рддрдХрдиीрдХी рдк्рд░рдЧрддि рдирд╣ीं рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рд░рдгрдиीрддिрдХ рд╕ंрддुрд▓рди рдХे рд▓िрд╣ाрдЬ рд╕े рднी рдЕрд╣рдо рд╣ैं। рдкрдб़ोрд╕ी рджेрд╢ рдЪीрди рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рд╕्рдЯेрд▓्рде рдлाрдЗрдЯрд░ J-20 рдХो рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░ рдЪुрдХा рд╣ै, рдФрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдЪीрди рд╕े рд▓рдб़ाрдХू рд╡िрдоाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рддेрдЬрд╕ рдоाрд░्рдХ-2 рдФрд░ AMCA рднाрд░рддीрдп рд╡ाрдпुрд╕ेрдиा рдХो рддрдХрдиीрдХी рд░ूрдк рд╕े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рд╕рдХ्рд╖рдо рдФрд░ рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзी рдмрдиाрдПंрдЧे।

8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ: рдЧ्рд░ुрдк-D рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рд╣ोंрдЧे 6 рдмрдб़े рдлाрдпрджे?

рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी। рд╕рд░рдХाрд░ी рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдФрд░ рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХे рд▓िрдП 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ (8th Pay Commission) рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЪрд░्рдЪाрдПं рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдИ рд╣ैं। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЕрднी рддрдХ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЗрд╕рдХी рдХोрдИ рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдШोрд╖рдгा рдирд╣ीं рдХी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдЕрдЧрд▓े рдХुрдЫ рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдЗрд╕े рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЖрдпोрдЧ рд╕े рдЦाрд╕рддौрд░ рдкрд░ рдЧ्рд░ुрдк-D рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдХाрдлी рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓рдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै, рдЬो рди्рдпूрдирддрдо рд╡ेрддрди рдФрд░ рд╕ीрдоिрдд рднрдд्рддों рдХे рд╕ाрде рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं।

1. рд╡ेрддрди рдоें рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╡ृрдж्рдзि

8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рд╕े рдЧ्рд░ुрдк-D рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рдоाрд╕िрдХ рд╡ेрддрди рдоें рдЕрдЪ्рдЫी рдЦाрд╕ी рдмрдв़ोрддрд░ी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдпे рдХрд░्рдордЪाрд░ी рди्рдпूрдирддрдо рдмेрд╕िрдХ рдкे рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬो рдорд╣ंрдЧाрдИ рдХे рдоुрдХाрдмрд▓े рдХрдо рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдирдП рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдоें рдоूрд▓ рд╡ेрддрди (Basic Pay) рдХो рдмрдв़ाрдиे рдФрд░ рдЧ्рд░ेрдб рдкे рдоें рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХी рдоांрдЧ рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै।

2. рдорд╣ंрдЧाрдИ рднрдд्рддा (DA) рдоें рдмрдв़ोрддрд░ी

рдорд╣ंрдЧाрдИ рднрдд्рддे (Dearness Allowance) рдоें рдмрдв़ोрддрд░ी рдХी рднी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै। рдорд╣ंрдЧाрдИ рджрд░ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा DA рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рдмुрдиिрдпाрджी рдЬрд░ूрд░рддों рдХी рдкूрд░्рддि рдоें рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддा рд╣ै। рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рдбीрдП рдХी рдЧрдгрдиा рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХрд░ рдЗрд╕े рдоूрд▓ рд╡ेрддрди рдоें рдорд░्рдЬ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдХुрд▓ рд╡ेрддрди рдФрд░ рдкेंрд╢рди рджोрдиों рдоें рдмрдв़ोрддрд░ी рд╣ोрдЧी।

3. рдмीрдоा рдХрд╡рд░ рдоें рдмрдб़ा рд╕ुрдзाрд░

рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдб्рдпूрдЯी рдХे рджौрд░ाрди рдоृрдд्рдпु рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рдмीрдоा рдХрд╡рд░ ₹30,000 рд╕े ₹1.2 рд▓ाрдЦ рддрдХ рд╣ै। рдЧ्рд░ुрдк-D рдХрд░्рдордЪाрд░ी рд╕ंрдЧрдардиों рдХी рдоांрдЧ рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд░ाрд╢ि ₹10 рд▓ाрдЦ рд╕े ₹15 рд▓ाрдЦ рддрдХ рдХी рдЬाрдП। рдпрджि рдпрд╣ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा, рддो рдпрд╣ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рджाрди рдХрд░ेрдЧा।

4. рдкेंрд╢рди рдФрд░ рд░िрдЯाрдпрд░рдоेंрдЯ рд▓ाрднों рдоें рдмрджрд▓ाрд╡

рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рдмрджрд▓ाрд╡ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рд╣ैं, рдЬैрд╕े: 15 рд╕ाрд▓ рдХी рдЬрдЧрд╣ 12 рд╕ाрд▓ рдоें рдкेंрд╢рди рдХी рдмрд╣ाрд▓ी, рд╣рд░ 5 рд╕ाрд▓ рдоें рдкेंрд╢рди рд░िрд╡ीрдЬрди, рдЧ्рд░ैрдЪ्рдпुрдЯी рдФрд░ рдлैрдоिрд▓ी рдкेंрд╢рди рдоें рд╡ृрдж्рдзि, рдЗрди рд╕рднी рдмрджрд▓ाрд╡ों рд╕े рд░िрдЯाрдпрд░рдоेंрдЯ рдХे рдмाрдж рд╡िрдд्рддीрдп рд╕्рдеिрд░рддा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬा рд╕рдХेрдЧी।

5. рдбीрдП рдЧрдгрдиा рдХा рдирдпा рдлॉрд░्рдоूрд▓ा

рд╕рд░рдХाрд░ 10 рд╕ाрд▓ рдкुрд░ाрдиे рдбीрдП рдлॉрд░्рдоूрд▓े рдХो рдЕрдкрдбेрдЯ рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै। рдпрджि рдбीрдП рдХो рдоूрд▓ рд╡ेрддрди рдоें рдорд░्рдЬ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдЗрд╕рд╕े рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рдЯेрдХ-рд╣ोрдо рд╕ैрд▓рд░ी рдоें рдмрдв़ोрддрд░ी рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдкेंрд╢рди рдХी рдЧрдгрдиा рднी рд▓ाрднрдХाрд░ी рд╣ोрдЧी।

6. рдХाрд░्рдп рд╕्рдерд▓ों рдкрд░ рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдоें рд╕ुрдзाрд░

рдЧ्рд░ुрдк-D рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдмीрдоा, рдпूрдиिрдлॉрд░्рдо рднрдд्рддा, рдпाрдд्рд░ा рднрдд्рддा (TA) рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдоें рднी рд╕ुрдзाрд░ рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рдЗрди рд╕ुрдзाрд░ों рд╕े рдХाрд░्рдпрд╕्рдерд▓ рдХी рд╕्рдеिрддि рдФрд░ рдЬीрд╡рди рд╕्рддрд░ рдоें рдмрдв़ोрддрд░ी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि рдпे рд╕рднी рдЪीрдЬें рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рд╣ैं рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдШोрд╖рдгा рдХे рдмाрдж рд╣ी рд╕ाрдордиे рдЖрдПрдЧी।

рдкрдкीрддा: рдПрдХ рдлрд▓, 10 рд░ोрдЧों рдХी рджрд╡ा – рдЬाрдиिрдП рдХैрд╕े?

рд╣ेрд▓्рде рдбेрд╕्рдХ। рдкрдкीрддा рди рд╕िрд░्рдл рд╕्рд╡ाрдж рдоें рдоीрдаा рд╣ोрддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд╕ेрд╣рдд рдХे рд▓िрдП рднी рдмेрд╣рдж рдлाрдпрджेрдоंрдж рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ рдРрд╕ा рдлрд▓ рд╣ै рдЬो рд╕рд╕्рддा, рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдФрд░ рдЧुрдгों рд╕े рднрд░рдкूрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╡िрдЯाрдоिрди A, C, E, рдлाрдЗрдмрд░, рдПंрдЯीрдСрдХ्рд╕िрдбेंрдЯ्рд╕ рдФрд░ рдПंрдЬाрдЗрдо्рд╕ рдХी рднрд░рдоाрд░ рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬो рд╢рд░ीрд░ рдХो рдХрдИ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдмीрдоाрд░िрдпों рд╕े рдмрдЪाрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЖрдЗрдП рдЬाрдиें рдкрдкीрддा рдХिрди 10 рд░ोрдЧों рдоें рд░ाрдордмाрдг рдХी рддрд░рд╣ рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै।

1. рдХрдм्рдЬ 

рдкрдкीрддा рдоें рдк्рд░рдЪुрд░ рдоाрдд्рд░ा рдоें рдлाрдЗрдмрд░ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рдкाрдЪрди рддंрдд्рд░ рдХो рджुрд░ुрд╕्рдд рд░рдЦрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЖंрддों рдХी рдЧрддि рдХो рд╕ुрдзाрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдорд▓ рдХो рдирд░рдо рдХрд░рдХे рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХाрд▓рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै।

2. рдкाрдЪрди рд╕рдорд╕्рдпाрдПं 

рдЗрд╕ рдлрд▓ рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдПंрдЬाрдЗрдо "рдкेрдкेрди" рдк्рд░ोрдЯीрди рдХो рдкрдЪाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЧैрд╕, рдПрд╕िрдбिрдЯी рдФрд░ рднाрд░ीрдкрди рдЬैрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рд░ाрд╣рдд рджिрд▓ाрддा рд╣ै।

3. рд▓िрд╡рд░ рдХी рдХрдордЬोрд░ी

рдкрдкीрддा рд▓िрд╡рд░ рдХो рдбिрдЯॉрдХ्рд╕ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖рдорддा рдмрдв़ाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдоौрдЬूрдж рдПंрдЯीрдСрдХ्рд╕िрдбेंрдЯ्рд╕ рд▓िрд╡рд░ рдХो рдл्рд░ी рд░ेрдбिрдХрд▓्рд╕ рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдиुрдХрд╕ाрди рд╕े рдмрдЪाрддे рд╣ैं।

4. рд╕्рдХिрди рдк्рд░ॉрдм्рд▓рдо्рд╕

рдкрдкीрддा рд╡िрдЯाрдоिрди C рдФрд░ рдПंрдЯीрдСрдХ्рд╕िрдбेंрдЯ्рд╕ рд╕े рднрд░рдкूрд░ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рдд्рд╡рдЪा рдХो рд╕ाрдл рдФрд░ рдЧ्рд▓ोрдЗंрдЧ рдмрдиाрддे рд╣ैं। рдкрдкीрддा рдХा рд╕ेрд╡рди рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдлेрд╕ рдкैрдХ рджोрдиों рд╣ी рдХीрд▓-рдоुंрд╣ाрд╕ों рдФрд░ рджाрдЧ-рдзрдм्рдмों рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддे рд╣ैं।

5. рдЖंрдЦों рдХी рд░ोрд╢рдиी

рдЗрд╕рдоें рд╡िрдЯाрдоिрди A рдФрд░ рдмीрдЯा рдХैрд░ोрдЯीрди рдоौрдЬूрдж рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬो рдЖंрдЦों рдХी рд░ोрд╢рдиी рдмрдв़ाрдиे рдФрд░ рдоोрддिрдпाрдмिंрдж рдЬैрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдмрдЪाрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддे рд╣ैं।

6. рдЗрдо्рдпूрди рд╕िрд╕्рдЯрдо рдХी рдХрдордЬोрд░ी

рдкрдкीрддा рдоें рдоौрдЬूрдж рд╡िрдЯाрдоिрди C рдФрд░ рдЕрди्рдп рдПंрдЯीрдСрдХ्рд╕िрдбेंрдЯ्рд╕ рд╢рд░ीрд░ рдХी рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕ंрдХ्рд░рдордгों рд╕े рдмрдЪाрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै।

7. рдЬोрдб़ों рдХा рджрд░्рдж

рдкрдкीрддा рдХा рдПंрдЯी-рдЗंрдл्рд▓ेрдоेрдЯрд░ी рдЧुрдг рд╕ूрдЬрди рдФрд░ рдЬोрдб़ों рдХे рджрд░्рдж рдоें рдЖрд░ाрдо рдкрд╣ुंрдЪा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдСрд░्рдерд░ाрдЗрдЯिрд╕ рдЬैрд╕ी рдмीрдоाрд░िрдпों рдХे рд▓рдХ्рд╖рдгों рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै।

8. рдоाрд╕िрдХ рдзрд░्рдо рдоें рджрд░्рдж

рдкрдкीрддा рдХा рдиिрдпрдоिрдд рд╕ेрд╡рди рд╣ाрд░्рдоोрди рдХो рд╕ंрддुрд▓िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдоाрд╕िрдХ рдзрд░्рдо рдХे рджौрд░ाрди рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рджрд░्рдж рдФрд░ рдРंрдарди рд╕े рд░ाрд╣рдд рджेрддा рд╣ै।

9. рд╣ृрджрдп рд░ोрдЧ

рдЗрд╕рдоें рдоौрдЬूрдж рдлाрдЗрдмрд░, рдкोрдЯैрд╢िрдпрдо рдФрд░ рдПंрдЯीрдСрдХ्рд╕िрдбेंрдЯ्рд╕ рдХोрд▓ेрд╕्рдЯ्рд░ॉрд▓ рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рджिрд▓ рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рдмрдиाрдП рд░рдЦрддे рд╣ैं।

10. рдмाрд▓ों рдХी рд╕рдорд╕्рдпा

рдкрдкीрддा рдоें рдоौрдЬूрдж рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ рд╕्рдХैрд▓्рдк рдХो рдкोрд╖рдг рджेрддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рдмाрд▓ों рдХा рдЧिрд░рдиा рдХрдо рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рд░ूрд╕ी рд╕े рдЫुрдЯрдХाрд░ा рдоिрд▓рддा рд╣ै।

рдЧ्рд░ुрдк-C рдФрд░ рдЧ्рд░ुрдк-D рдХे 8000+ рдкрджों рдкрд░ рдмंрдкрд░ рднрд░्рддी

рдХोрд▓рдХाрддा।  рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░ी рдХी рддैрдпाрд░ी рдХрд░ рд░рд╣े рд▓ाрдЦों рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЕрдЪ्рдЫी рдЦрдмрд░ рд╣ै। рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рд╕्рдХूрд▓ рд╕рд░्рд╡िрд╕ рдХрдоीрд╢рди (WBSSC) рдиे рд░ाрдЬ्рдпрднрд░ рдХे рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕्рдХूрд▓ों рдоें рдиॉрди-рдЯीрдЪिंрдЧ рд╕्рдЯाрдл рдХी рдмंрдкрд░ рднрд░्рддी рдХा рд╢ॉрд░्рдЯ рдиोрдЯिрдлिрдХेрд╢рди рдЬाрд░ी рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै। рдЖрдпोрдЧ рдЗрд╕ рдмाрд░ рдЧ्рд░ुрдк-C рдФрд░ рдЧ्рд░ुрдк-D рдХे рдХुрд▓ 8,477 рдкрджों рдкрд░ рдпोрдЧ्рдп рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХрд░ेрдЧा।

рдЗрд╕ рднрд░्рддी рдЕрднिрдпाрди рдХे рддрд╣рдд рдЧ्рд░ुрдк-C (рдХ्рд▓рд░्рдХ) рдХे 2,989 рдкрдж рдФрд░ рдЧ्рд░ुрдк-D (рдЪрдкрд░ाрд╕ी, рдЕрдЯेंрдбेंрдЯ рдЖрджि) рдХे 5,488 рдкрдж рднрд░े рдЬाрдПंрдЧे। рдЖрдпोрдЧ рдиे рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдЖрд╡ेрджрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╣ोрдЧी, рдЬिрд╕рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд 16 рд╕िрддंрдмрд░ 2025 рд╢ाрдо 5 рдмрдЬे рд╕े рд╣ोрдЧी। рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдЖрдпोрдЧ рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ westbengalssc.com рдкрд░ рдЬाрдХрд░ рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░ рд╕рдХेंрдЧे।

рдкрджों рдХा рд╡िрд╡рд░рдг:

рдЧ्рд░ुрдк-C (рдХ्рд▓рд░्рдХ): 2,989 рдкрдж

рдЧ्рд░ुрдк-D: 5,488 рдкрдж

рдЬाрдиें рдХैрд╕े рдХрд░ें рдЖрд╡ेрджрди:

рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ westbengalssc.com рдкрд░ рдЬाрдПं। рд╣ोрдордкेрдЬ рдкрд░ “рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЖрд╡ेрджрди” рд▓िंрдХ рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें। рдирдП рдпूрдЬ़рд░्рд╕ рдХो рдкрд╣рд▓े рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрд╢рди рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрд╢рди рдХे рдмाрдж рд▓ॉрдЧ рдЗрди рдХрд░ рдЖрд╡ेрджрди рдлॉрд░्рдо рднрд░ें। рд╕рднी рдЬाрдирдХाрд░िрдпाँ рднрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╢ुрд▓्рдХ рдЬрдоा рдХрд░ें। рдлॉрд░्рдо рдХो рд╕рдмрдоिрдЯ рдХрд░ рдЙрд╕рдХा рдк्рд░िंрдЯ рдЖрдЙрдЯ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦें।

рдЬрд░ूрд░ी рддिрдеिрдпां:

рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд░ू: 16 рд╕िрддंрдмрд░ 2025 (рд╢ाрдо 5 рдмрдЬे)

рдЖрд╡ेрджрди рдХी рдЕंрддिрдо рддिрдеि: 31 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2025 (рд╢ाрдо 5 рдмрдЬे)

рдлीрд╕ рднुрдЧрддाрди рдХी рдЕंрддिрдо рддिрдеि: 31 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2025 (рд░ाрдд 11:59 рдмрдЬे)

рдпोрдЧ्рдпрддा рдХ्рдпा рд╣ोрдЧी?

рднрд░्рддी рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬाрдирдХाрд░ी, рдЬैрд╕े рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рдпोрдЧ्рдпрддा, рдЖрдпु рд╕ीрдоा, рдЪрдпрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдФрд░ рд╡ेрддрдирдоाрди рдЖрджि рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЖрдпोрдЧ рдХी рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдкрд░ рд╡िрдЬिрдЯ рдХрд░ें।

8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ: ₹53,100 рдмेрд╕िрдХ-рдкे рд╡ाрд▓ों рдХी рдирдИ рд╕ैрд▓рд░ी?

рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी। рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рдЕрдЪ्рдЫी рдЦрдмрд░ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ (8th Pay Commission) рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЪрд░्рдЪाрдПं рддेрдЬ़ рд╣ैं। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЕрднी рддрдХ рдЗрд╕рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдШोрд╖рдгा рдирд╣ीं рд╣ुрдИ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдЧрдгрдиाрдУं рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдЕрдкрдиे рд╕ंрднाрд╡िрдд рд╡ेрддрди рдоें рдмрдв़ोрддрд░ी рдХा рдЕंрджाрдЬ़ा рд▓рдЧाрдиे рд▓рдЧे рд╣ैं। 

рдЗрд╕ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдоें рд╣рдо 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдоें ₹53,100 рдмेрд╕िрдХ-рдкे рд╡ाрд▓े рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рд╕ंрднाрд╡िрдд рдирдИ рд╕ैрд▓рд░ी рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░ेंрдЧे, рдЬो рдХि рд▓ेрд╡рд▓-9 (Pay Matrix Level 9) рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЖрддे рд╣ैं। 

рдХ्рдпा рд╣ोрддा рд╣ै 'рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░'?

рдХिрд╕ी рднी рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХा рдоूрд▓ рдЖрдзाрд░ рдЙрд╕рдХा рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ (Fitment Factor) рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╕ंрдЦ्рдпा рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдоौрдЬूрджा рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी рдХो рдЧुрдгा рдХрд░рдХे рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी рддрдп рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП: 7рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдоें рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ 2.57 рдеा, рдЬिрд╕рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рди्рдпूрдирддрдо рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹7,000 рд╕े рдмрдв़рдХрд░ ₹18,000 рд╣ो рдЧрдИ рдеी।

8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдоें рд╕ंрднाрд╡िрдд рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░

рд╣ाрд▓ांрдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рдХोрдИ рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдкुрд╖्рдЯि рдирд╣ीं рд╣ुрдИ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╕ूрдд्рд░ों рдФрд░ рд░िрдкोрд░्рдЯ्рд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 1.92 рд╕े рд▓ेрдХрд░ 2.86 рддрдХ рдХे рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдХी рдЪрд░्рдЪा рд╣ै। рдпрджि 1.92 рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдХो рдоाрди рд▓िрдпा рдЬाрдП (рдЬो рдХि рдПрдХ рдпрдеाрд░्рдерд╡ाрджी рдФрд░ рд╕ंрднाрд╡िрдд рдЕрдиुрдоाрди рд╣ै), рддो рдЙрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдоौрдЬूрджा рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी рдкрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़ेрдЧा।

₹53,100 рдмेрд╕िрдХ-рдкे рдкрд░ рдирдИ рд╕ैрд▓рд░ी рдХा рдЕрдиुрдоाрди:

рдоौрдЬूрджा рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी: ₹53,100

рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ (1.92) × 1.92

рдирдИ рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдмेрд╕िрдХ: ₹1,01,952

рдЗрд╕ рдирдИ рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी рдкрд░ DA (рдорд╣ंрдЧाрдИ рднрдд्рддा), HRA (рдордХाрди рдХिрд░ाрдпा рднрдд्рддा), TA (рдпाрдд्рд░ा рднрдд्рддा) рдЖрджि рдЬोрдб़рдиे рдкрд░ рдХुрд▓ рдоाрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी рдФрд░ рднी рдЕрдзिрдХ рд╣ो рдЬाрдПрдЧी। рд╣ाрд▓ांрдХि, рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЕрднी рддрдХ 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХे рдЧрдарди рдХी рдХोрдИ рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдШोрд╖рдгा рдирд╣ीं рдХी рд╣ै। рдкрд░ंрддु рд╡िрднिрди्рди рдХрд░्рдордЪाрд░ी рд╕ंрдЧрдардиों рдХी рдУрд░ рд╕े рдЗрд╕рдХी рдоांрдЧ рд▓рдЧाрддाрд░ рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рдпрджि 2026 рд╕े рдЗрд╕े рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ैं।

рд╣рд░ рджिрди рдЦाрдПं рдЦрдЬूрд░, рдпे 6 рдмीрдоाрд░िрдпां рд░рд╣ेрдЧी рд╣рдоेрд╢ा рджूрд░

рд╣ेрд▓्рде рдбेрд╕्рдХ। рдЦрдЬूрд░ рд╕्рд╡ाрдж рдоें рдоीрдаा рдФрд░ рд╕ेрд╣рдд рдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рдж рдлाрдпрджेрдоंрдж рд╣ै। рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХे рдоुрддाрдмिрдХ, рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рд░ोрдЬाрдиा рдЦрдЬूрд░ рдХा рд╕ेрд╡рди рдХрд░ें рддो рдХрдИ рдЧंрднीрд░ рдмीрдоाрд░िрдпों рд╕े рдмрдЪाрд╡ рд╕ंрднрд╡ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрдЯाрдоिрди, рдоिрдирд░рд▓्рд╕ рдФрд░ рдлाрдЗрдмрд░ рдЖрдкрдХी рд╕ेрд╣рдд рдХो рдХрдИ рддрд░рд╣ рд╕े рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрддे рд╣ैं। рдЖрдЗрдП рдЬाрдирддे рд╣ैं рдХि рд░ोрдЬाрдиा рдЦрдЬूрд░ рдЦाрдиे рд╕े рдХौрди-рдХौрди рд╕ी 6 рдмрдб़ी рдмीрдоाрд░िрдпां рджूрд░ рд░рд╣ рд╕рдХрддी рд╣ैं।

1. рджिрд▓ рдХी рдмीрдоाрд░ी:

рдЦрдЬूрд░ рдоें рдоौрдЬूрдж рдкोрдЯैрд╢िрдпрдо рдФрд░ рдоैрдЧ्рдиीрд╢िрдпрдо рд╣ृрджрдп рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдм्рд▓рдб рдк्рд░ेрд╢рд░ рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдХोрд▓ेрд╕्рдЯ्рд░ॉрд▓ рдХो рдХрдо рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рджिрд▓ рдХे рджौрд░े рдФрд░ рд╕्рдЯ्рд░ोрдХ рдХा рдЦрддрд░ा рдХрдо рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।

2. рдХрдм्рдЬ рдФрд░ рдкाрдЪрди:

рдЦрдЬूрд░ рдоें рднрд░рдкूрд░ рдоाрдд्рд░ा рдоें рдлाрдЗрдмрд░ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рдкाрдЪрди рддंрдд्рд░ рдХो рджुрд░ुрд╕्рдд рд░рдЦрддा рд╣ै। рдиिрдпрдоिрдд рд╕ेрд╡рди рд╕े рдХрдм्рдЬ, рдЧैрд╕ рдФрд░ рдЕрдкрдЪ рдЬैрд╕ी рдкрд░ेрд╢ाрдиिрдпां рджूрд░ рд░рд╣рддी рд╣ैं।

3. рдХрдордЬोрд░ी рдХी рд╕рдорд╕्рдпा:

рдЦрдЬूрд░ рдоें рдЖрдпрд░рди, рдХैрд▓्рд╢िрдпрдо рдФрд░ рд╡िрдЯाрдоिрди рдмी рдЬैрд╕े рддрдд्рд╡ рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬो рд╢рд░ीрд░ рдХो рдКрд░्рдЬा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдПрдиीрдоिрдпा рдЬैрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдмрдЪाрддे рд╣ैं।

4. рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рдердХाрди:

рдЦрдЬूрд░ рдоें рдоौрдЬूрдж рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╢рд░्рдХрд░ा рдФрд░ рдПंрдЯीрдСрдХ्рд╕िрдбेंрдЯ рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХो рд╢ांрдд рд░рдЦрддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рдердХाрди рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै।

5. рд╣рдб्рдбिрдпों рдХी рдХрдордЬोрд░ी:

рдЦрдЬूрд░ рдоें рдоैрдЧ्рдиीрд╢िрдпрдо, рдлाрд╕्рдлोрд░рд╕ рдФрд░ рдХैрд▓्рд╢िрдпрдо рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬो рд╣рдб्рдбिрдпों рдХो рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдСрд╕्рдЯिрдпोрдкोрд░ोрд╕िрд╕ рдЬैрд╕ी рдмीрдоाрд░िрдпों рд╕े рдмрдЪाрд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं।

6. рдХрдордЬोрд░ рдЗрдо्рдпूрди рд╕िрд╕्рдЯрдо:

рдЦрдЬूрд░ рдоें рд╡िрдЯाрдоिрди рд╕ी рдФрд░ рдПंрдЯीрдСрдХ्рд╕िрдбेंрдЯ рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬो рдЖрдкрдХी рд░ोрдЧ рдк्рд░рддिрд░ोрдзрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдХो рдмрдв़ाрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╕ंрдХ्рд░рдордг рд╕े рдмрдЪाрд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдШрд░ рдоें рд▓рдЧाрдПं 4 рдкौрдзे, рд╡ाрд╕्рддु рджोрд╖ рд╣ोंрдЧे рджूрд░ рдФрд░ рдЖрдПрдЧी рд╕ुрдЦ-рд╢ांрддि

рдзрд░्рдо рдбेрд╕्рдХ। рдЖрдЬ рдХे рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़рддे рддрдиाрд╡ рдФрд░ рднाрдЧ-рджौрдб़ рднрд░ी рдЬिंрджрдЧी рдоें рдШрд░ рдХी рд╕ुрдЦ-рд╢ांрддि рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рдмेрд╣рдж рдЬрд░ूрд░ी рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рд╡ाрд╕्рддु рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдШрд░ рдоें рдКрд░्рдЬा рдХा рд╕ंрддुрд▓рди рд╕рд╣ी рд░рдЦрдиा рдЬीрд╡рди рдоें рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХрддा рд▓ाрддा рд╣ै рдФрд░ рд╡ाрд╕्рддु рджोрд╖ рджूрд░ рд╣ोрдиे рд╕े рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдк्рд░рднाрд╡ рдХрдо рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдШрд░ рдоें рдХुрдЫ рдЦाрд╕ рдкौрдзे рд▓рдЧाрдиा рдмेрд╣рдж рд▓ाрднрдХाрд░ी рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै। рдпे рдкौрдзे рди рдХेрд╡рд▓ рдШрд░ рдХी рд╣рд╡ा рдХो рд╢ुрдж्рдз рдХрд░рддे рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рд╡ाрд╕्рддु рджोрд╖ рднी рджूрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं।

1. рддुрд▓рд╕ी рдХा рдкौрдзा

рддुрд▓рд╕ी рдХो рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдкрд╡िрдд्рд░ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдкौрдзा рдШрд░ рдХे рдоुрдЦ्рдп рдж्рд╡ाрд░ рдХे рдиिрдХрдЯ рд▓рдЧाрдиे рд╕े рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдКрд░्рдЬा рдХो рджूрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдКрд░्рдЬा рдХो рдмрдв़ाрддा рд╣ै। рддुрд▓рд╕ी рдШрд░ рдХी рд╕рдоृрдж्рдзि рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рд▓ाрднрдХाрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै।

2. рдордиी рдк्рд▓ांрдЯ

рдордиी рдк्рд▓ांрдЯ рдХो рд╡ाрд╕्рддु рдоें рдзрди рдФрд░ рд╕рдоृрдж्рдзि рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдШрд░ рдХे рдкूрд░्рд╡ рдпा рдЙрдд्рддрд░ рджिрд╢ा рдоें рд▓рдЧाрдиे рд╕े рдзрди рд▓ाрдн рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ी рдЖрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рджेрдЦрднाрд▓ рднी рдЖрд╕ाрди рд╣ोрддी рд╣ै।

3. рдПрд▓ोрд╡ेрд░ा

рдПрд▓ोрд╡ेрд░ा рдХो рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХा рдкौрдзा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдШрд░ рдоें рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдКрд░्рдЬा рдХो рджूрд░ рдХрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдКрд░्рдЬा рдХो рдмрдв़ाрддा рд╣ै। рдПрд▓ोрд╡ेрд░ा рдХो рд░рд╕ोрдИ рдпा рдмैрдардХ рдХрдорд░े рдоें рд░рдЦрдиा рд╢ुрдн рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।

4. рд▓ैрд╡ेंрдбрд░

рд▓ैрд╡ेंрдбрд░ рдХा рдкौрдзा рдШрд░ рдоें рд╢ांрддि рдФрд░ рд╕ुрдХूрди рд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╣рд▓्рдХा рдЦुрд╢рдмूрджाрд░ рдлूрд▓ рддрдиाрд╡ рдХो рдХрдо рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдШрд░ рдХे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХो рд╢ीрддрд▓ рдмрдиाрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рджрдХ्рд╖िрдг рджिрд╢ा рдоें рд▓рдЧाрдиा рдЙрдд्рддрдо рд░рд╣рддा рд╣ै।

рдЯ्рд░ंрдк рдХी рдиाрд░ाрдЬрдЧी рдмреЭी, Quad рд╕рдоिрдЯ рдоें рдирд╣ीं рдЖрдПंрдЧे рднाрд░рдд!

рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी। рдЗрд╕ рд╕ाрд▓ рдХे рдЕंрдд рдоें рднाрд░рдд рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдХ्рд╡ाрдб рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХो рд▓ेрдХрд░ рдПрдХ рдмрдб़ा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдб्рд░ाрдоा рд╕ाрдордиे рдЖрдпा рд╣ै। рди्рдпूрдпॉрд░्рдХ рдЯाрдЗрдо्рд╕ рдХी рдПрдХ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдоें рдпे рдмाрддे рд╕ाрдордиे рдЖрдИ рд╣ै рдХी рдЯ्рд░ंрдк рдиे рдЕрдкрдиे рднाрд░рдд рджौрд░े рдХो рд░рдж्рдж рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै, рдЬो рдкрд╣рд▓े рдЗрд╕ рд╕ाрд▓ рдХे рдЕंрдд рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдеा।

рднाрд░рдд-рдЕрдоेрд░िрдХा рд░िрд╢्рддों рдоें рдЦрдЯाрд╕ рдХी рд╡рдЬрд╣ рдХ्рдпा рд╣ै?

рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рдмीрдЪ рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдоें рдЗрд╕ рд╕рдордп рдХाрдлी рддрдиाрд╡ рд╣ै। рдЦाрд╕рдХрд░ рдЯ्рд░ंрдк рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд▓рдЧाрдП рдЧрдП рдЯैрд░िрдл рдХे рдмाрдж рд╕े рджोрдиों рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рджूрд░ी рдмрдв़ी рд╣ै। рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рдУрд░ рд╕े рд▓рдЧाрдП рдЧрдП рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рд╢ुрд▓्рдХों рдиे рднाрд░рдд рдХो рдЖрд░्рдеिрдХ рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुँрдЪाрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рднाрд░рдд рдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХрдб़ी рд░рд╣ी рд╣ै। рдЗрд╕ рддрдиाрд╡ рдХे рдЪрд▓рддे рдЯ्рд░ंрдк рдиे рднाрд░рдд рджौрд░े рдХो рд░рдж्рдж рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै।

рдХ्рд╡ाрдб рд╕рдоिрдЯ: рднाрд░рдд рдХी рдоेрдЬрдмाрдиी рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡

рднाрд░рдд рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХ्рд╡ाрдб рд╕рдоिрдЯ рдХी рдоेрдЬрдмाрдиी рдХрд░рдиे рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдХ्рд╡ाрдб (QUAD) рдПрдХ рд╕ाрдорд░िрдХ рд╕рдоूрд╣ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рднाрд░рдд, рдЕрдоेрд░िрдХा, рдЬाрдкाрди рдФрд░ рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕рдоूрд╣ Indo-Pacific рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕ाрдорд░िрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рдоुрдж्рджों рдкрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬрдирд╡рд░ी рдоें рдЗрд╕ рд╕рдоूрд╣ рдХी рд╡िрджेрд╢ рдоंрдд्рд░िрдпों рдХी рдмैрдардХ рднी рднाрд░рдд рдиे рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдЖрдпोрдЬिрдд рдХी рдеी। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рд╕ाрд▓ рдХे рд╢िрдЦрд░ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рдЯ्рд░ंрдк рдХी рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि рдПрдХ рдмрдб़ा рд╕ंрдХेрдд рд╣ै рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा-рднाрд░рдд рд░िрд╢्рддों рдоें рддрдиाрд╡ рдЧрд╣рд░ा рдЧрдпा рд╣ै।

рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд░ाрд╣ рдХ्рдпा рд╣ोрдЧी?

рднाрд░рдд рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдмीрдЪ рдЗрд╕ рдХрдб़рд╡ाрд╣рдЯ рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рджोрдиों рджेрд╢ों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд╡्рдпाрдкाрд░, рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ाрдорд░िрдХ рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рджोрдиों рджेрд╢ों рдХो рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдпрд╣ рджेрдЦрдиा рд╣ोрдЧा рдХि рдЖрдЧे рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рдорд╣ीрдиों рдоें рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рдЕрдкрдиे рдорддрднेрджों рдХो рдХрдо рдХрд░ рдкाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдХ्рд╡ाрдб рдЬैрд╕े рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо рдкрд░ рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдпूрдкी рдоें рдмिрдЬрд▓ी рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рдХे рд▓िрдП рдмुрд░ी рдЦрдмрд░, рддुрд░ंрдд рдкреЭें

рд▓рдЦрдирдК। рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдмिрдЬрд▓ी рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рдХो рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рд╕े рдЬेрдм рдкрд░ рдмोрдЭ рдмрдв़рдиे рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкрдб़ेрдЧा। рд╕िрддंрдмрд░ рдоाрд╣ рдХे рдмिрдЬрд▓ी рдмिрд▓ рдоें рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рдХो рдЬूрди рдорд╣ीрдиे рдХे рдИंрдзрди рдЕрдзिрднाрд░ (рдПрдлрдПрд╕ी - рдл्рдпूрд▓ рдЕрдЬрд╕्рдЯрдоेंрдЯ рдЪाрд░्рдЬ) рдХे рд░ूрдк рдоें 2.34 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╢ुрд▓्рдХ рдЪुрдХाрдиा рд╣ोрдЧा। рдпрд╣ рд╡ृрдж्рдзि рдРрд╕े рд╕рдордп рдоें рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै рдЬрдм рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рд▓ोрдЧ рдорд╣ंрдЧाрдИ рдХी рдоाрд░ рдЭेрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं।

рдХ्рдпा рд╣ै рдИंрдзрди рдЕрдзिрднाрд░?

рдИंрдзрди рдЕрдзिрднाрд░ рдПрдХ рдРрд╕ा рд╢ुрд▓्рдХ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕े рд╡िрдж्рдпुрдд рдХंрдкрдиिрдпाँ рдХोрдпрд▓ा, рдЧैрд╕ рдпा рдЕрди्рдп рдИंрдзрди рдХी рд▓ाрдЧрдд рдоें рдЙрддाрд░-рдЪрдв़ाрд╡ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рд╕े рд╡рд╕ूрд▓рддी рд╣ैं। рдЗрд╕рдХा рдордХрд╕рдж рдмिрдЬрд▓ी рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдмрдв़ी рд╣ुрдИ рд▓ाрдЧрдд рдХी рднрд░рдкाрдИ рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि, рдпрд╣ рд╢ुрд▓्рдХ рд╣рд░ рдорд╣ीрдиे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рдХो рдЗрд╕рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рдмिрд▓ рдХे рдЬрд░िрдП рд╣ी рдоिрд▓рддी рд╣ै।

рдкिрдЫрд▓े рдФрд░ рд╡рд░्рддрдоाрди рдЕрдзिрднाрд░ рдоें рдлрд░्рдХ

рдЕрдЧрд╕्рдд рдорд╣ीрдиे рдХे рдмिрдЬрд▓ी рдмिрд▓ рдоें рдордИ рдоाрд╣ рдХा рдИंрдзрди рдЕрдзिрднाрд░ рдЬुрдб़ा рдеा, рдЬो рдоाрдд्рд░ 0.24 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдеा। рд▓ेрдХिрди рдЕрдм рд╕िрддंрдмрд░ рдоें рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рдХो рдЬूрди рдХे рдЕрдзिрднाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें 2.34 рдк्рд░рддिрд╢рдд рддрдХ рдЬ्рдпाрджा рдмिрд▓ рджेрдиा рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕рд╕े рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдХुрд▓ 184.41 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдХी рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╡рд╕ूрд▓ी рд╣ोрдЧी।

рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдкрд░िрд╖рдж рдХी рдЖрдкрдд्рддि

рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╡िрдж्рдпुрдд рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдкрд░िрд╖рдж рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдЕрд╡рдзेрд╢ рдХुрдоाрд░ рд╡рд░्рдоा рдиे рдЗрд╕ рдмрдв़ोрддрд░ी рдкрд░ рдХрдб़ा рдРрддрд░ाрдЬ рдЬрддाрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рд╡िрдж्рдпुрдд рдиिрдЧрдоों рдХे рдкाрд╕ рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рдХा рдХрд░ीрдм 33122 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рд╕рд░рдк्рд▓рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬрдоा рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдИंрдзрди рдЕрдзिрднाрд░ рдЬैрд╕े рд╢ुрд▓्рдХ рдХो рдЗрд╕ी рд░ाрд╢ि рд╕े рд╕рдоाрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рди рдХेрд╡рд▓ рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рдХो рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓ेрдЧी, рдмрд▓्рдХि рдзीрд░े-рдзीрд░े рдиिрдЧрдоों рдХे рдКрдкрд░ рдЬрдоा рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рдХी рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд░ाрд╢ि рднी рдШрдЯेрдЧी।

рдЙрдкрднोрдХ्рддाрдУं рдХी рдмрдв़рддी рдЪिंрддाрдПं

рдпрд╣ рдлैрд╕рд▓ा рдЖрдо рдЬрдирддा рдХे рд▓िрдП рдЪिंрддा рдХा рд╡िрд╖рдп рдмрдирддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЦाрд╕рдХрд░ рдордз्рдпрдо рд╡рд░्рдЧ рдФрд░ рдиिрдо्рди рдЖрдпрд╡рд░्рдЧ рдХे рдЙрдкрднोрдХ्рддा, рдЬो рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рдмिрдЬрд▓ी рдХे рдмрдв़рддे рдмिрд▓ों рд╕े рдкрд░ेрд╢ाрди рд╣ैं, рдЙрди्рд╣ें рдЕрдм рд╣рд░ рдорд╣ीрдиे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХाрд░рдгों рд╕े рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рд╢ुрд▓्рдХ рджेрдиा рдкрдб़ рд░рд╣ा рд╣ै।

рдЬाрдпрдлрд▓ рд╕े рдХрд░ें рдЗрди 5 рдЧुрдк्рдд рдмीрдоाрд░िрдпों рдХा рдЗрд▓ाрдЬ!

рд╣ेрд▓्рде рдбेрд╕्рдХ। рдЬрд╣ां рдПрдХ рдУрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдЬीрд╡рдирд╢ैрд▓ी рдиे рдкुрд░ुрд╖ों рдХे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХो рдХрдИ рддрд░рд╣ рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा рд╣ै, рд╡рд╣ीं рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рд╕े рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЙрдкрдЪाрд░ рдХी рдУрд░ рд▓ोрдЧों рдХा рдз्рдпाрди рдЦींрдЪ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЬाрдпрдлрд▓, рдЬो рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рдПрдХ рдорд╕ाрд▓े рдХे рд░ूрдк рдоें рд░рд╕ोрдИ рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЕрдм рдЧुрдк्рдд рд░ोрдЧों рдХे рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдкрдЪाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрднрд░ рд░рд╣ा рд╣ै।

рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЬाрдпрдлрд▓ рдХा рдиिрдпрдоिрдд рд╕ेрд╡рди рдкुрд░ुрд╖ों рдХी рдпौрди рд╕рдорд╕्рдпाрдУं, рдоाрдирд╕िрдХ рддрдиाрд╡ рдФрд░ рд╣ाрд░्рдоोрдирд▓ рдЕрд╕ंрддुрд▓рди рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╕ेрд╡рди рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдХी рдХрдИ рддрд░рд╣ рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдаीрдХ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं।

рдЗрди 5 рдЧुрдк्рдд рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдоें рдлाрдпрджेрдоंрдж рд╣ै рдЬाрдпрдлрд▓:

1. рд╢ीрдШ्рд░рдкрддрди

рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдЬाрдпрдлрд▓ рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХी рдирд╕ों рдХो рд╢िрдеिрд▓ рдХрд░ рдпौрди рд╕рдордп рдмрдв़ाрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕े рджूрдз рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓ाрдХрд░ рд░ाрдд рдоें рд▓ेрдиे рд╕े рд▓ाрдн рдоिрд▓рддा рд╣ै।

2. рдирдкुंрд╕рдХрддा

рдкुрд░ुрд╖ों рдоें рдпौрди рджुрд░्рдмрд▓рддा рдФрд░ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХी рдХрдоी рд╕े рдЬुрдб़ी рдпрд╣ рд╕рдорд╕्рдпा рдЬाрдпрдлрд▓ рд╕े рдХाрдлी рд╣рдж рддрдХ рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै। рд╢рд╣рдж рдФрд░ рд╕рдлेрдж рдоूрд╕рд▓ी рдХे рд╕ाрде рдЗрд╕рдХा рд╕ेрд╡рди рд▓ाрднрдХाрд░ी рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै।

3. рдХाрдоेрдЪ्рдЫा рдоें рдХрдоी

рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдЦाрдирдкाрди рдХे рдХाрд░рдг libido рдХी рдХрдоी рдЖрдо рдмाрдд рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै। рдЬाрдпрдлрд▓ рдХो рдПрдХ рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдХाрдоोрдд्рддेрдЬрдХ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬो рдЗрдЪ्рдЫा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХрд░рддा рд╣ै।

4. рд╢ुрдХ्рд░ाрдгु рдХी рдХрдоी

рдЖрдкрдХो рдмрддा рджें рдХी рдЬाрдпрдлрд▓ рдоें рдоौрдЬूрдж рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЦрдиिрдЬ рдФрд░ рдПंрдЯीрдСрдХ्рд╕ीрдбेंрдЯ्рд╕ рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╡ीрд░्рдп рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рд╡ рдоाрдд्рд░ा рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрддे рд╣ैं।

5. рдоाрдирд╕िрдХ рддрдиाрд╡ рдФрд░ рдХрдордЬोрд░ी

рдЬाрдпрдлрд▓ рдХा рд╕ेрд╡рди рдоाрдирд╕िрдХ рдердХाрди рдФрд░ рдХрдордЬोрд░ी рдХो рдХрдо рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдпौрди рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдкрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़рддा рд╣ै।

8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ: рдХेंрдж्рд░ीрдп рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рдмрджрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ैं рдпे 5 рдЪीрдЬें?

рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी। рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЬрдирд╡рд░ी 2025 рдоें 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХे рдЧрдарди рдХी рдШोрд╖рдгा рдХे рдмाрдж рд╕े рджेрд╢рднрд░ рдХे рд▓ाрдЦों рдХेंрдж्рд░ीрдп рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдФрд░ рдкेंрд╢рдирдзाрд░рдХों рдХी рдЙрдо्рдоीрджें рдмрдв़ рдЧрдИ рд╣ैं। рднрд▓े рд╣ी рдЕрдм рддрдХ рдЗрд╕ рдкрд░ рдХोрдИ рдЕंрддिрдо рд░िрдкोрд░्рдЯ рдпा рддाрд░ीрдЦ рд╕ाрдордиे рдирд╣ीं рдЖрдИ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдФрд░ рдоीрдбिрдпा рд░िрдкोрд░्рдЯ्рд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХрдИ рдмрдб़े рдмрджрд▓ाрд╡ों рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдЬрддाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै।

рдХрд░ीрдм 1.15 рдХрд░ोрдб़ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдФрд░ рдкेंрд╢рдирднोрдЧिрдпों рдХे рд╡ेрддрди рдвांрдЪे рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдпрд╣ рдЖрдпोрдЧ 7рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХी рдЬрдЧрд╣ рд▓ेрдЧा, рдЬिрд╕рдХा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рджिрд╕ंрдмрд░ 2025 рдоें рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдЖрдЗрдП рдЬाрдирддे рд╣ैं рдХि 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХे рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдкрд░ рдХिрди 5 рдк्рд░рдоुрдЦ рдкрд╣рд▓ुрдУं рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдкрд░ рдХ्рдпा рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़ेрдЧा।

1. рди्рдпूрдирддрдо рд╡ेрддрди рдоें рд╕ंрднाрд╡िрдд рд╡ृрдж्рдзि

рд╕рдмрд╕े рдЪрд░्рдЪिрдд рдмрджрд▓ाрд╡ों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै рди्рдпूрдирддрдо рд╡ेрддрди рдоें рдЗрдЬाрдлा। рдХрдИ рд░िрдкोрд░्рдЯ्рд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡рд░्рддрдоाрди рди्рдпूрдирддрдо рд╡ेрддрди ₹18,000 рд╕े рдмрдв़ाрдХрд░ ₹34,500 рд╕े ₹41,000 рдХे рдмीрдЪ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рдРрд╕ा рд╣ोрддा рд╣ै, рддो рдпрд╣ рдиिрдЪрд▓े рд╕्рддрд░ рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рдмрдб़ी рд░ाрд╣рдд рдФрд░ рдХ्рд░рдпрд╢рдХ्рддि рдмрдв़ाрдиे рд╡ाрд▓ा рдХрджрдо рд╣ोрдЧा।

2. рдХुрдЫ рднрдд्рддों рдоें рдХрдЯौрддी рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा

рдЬрд╣ां рдПрдХ рдУрд░ рд╡ेрддрди рдмрдв़рдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै, рд╡рд╣ीं рдХुрдЫ рдкुрд░ाрдиे рднрдд्рддों рдХो рдЦрдд्рдо рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдб्рдпूрдЯी рдЕрд▓ाрдЙंрд╕, рд░ीрдЬрдирд▓ рдЕрд▓ाрдЙंрд╕ рдЬैрд╕े рднрдд्рддों рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि, рдЕрднी рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рдЗрд╕рдХी рдкुрд╖्рдЯि рдирд╣ीं рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдпрд╣ рджेрдЦा рдЬाрдиा рдмाрдХी рд╣ै рдХि рдХिрд╕ рддрд░рд╣ рдХा рдкुрдирд░्рдЧрдарди рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।

3. рдорд╣ंрдЧाрдИ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рднрдд्рддों рдоें рд╕ंрд╢ोрдзрди

рдЬैрд╕े-рдЬैрд╕े рдорд╣ंрдЧाрдИ рджрд░ рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै, рд╡ैрд╕े-рд╡ैрд╕े DA (рдорд╣ंрдЧाрдИ рднрдд्рддा), HRA (рд╣ाрдЙрд╕ рд░ेंрдЯ рдЕрд▓ाрдЙंрд╕) рдФрд░ TA (рдпाрдд्рд░ा рднрдд्рддा) рдоें рднी рд╡ृрдж्рдзि рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдоें рдЗрди рднрдд्рддों рдХी рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдкрд░ рдлोрдХрд╕ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рднрдд्рддे рдорд╣ंрдЧाрдИ рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиे рдЖрдк рд╕рдоाрдпोрдЬिрдд рд╣ोрддे рд░рд╣ें।

4. рдкेंрд╢рди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рд╕рдоाрдпोрдЬрди рдФрд░ рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा

8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХे рддрд╣рдд рдкेंрд╢рди рд╡िрддрд░рдг рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдФрд░ рд╕्рд╡рдЪाрд▓िрдд рдмрдиाрдиे рдХी рдпोрдЬрдиा рдмрди рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХेрдЧा рдХि рдкेंрд╢рдирд░ों рдХो рд╕рдордп рдкрд░ рднुрдЧрддाрди рдоिрд▓े рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдб़рдЪрдиों рдХा рд╕ाрдордиा рди рдХрд░рдиा рдкрдб़े।

5. рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдЖрдзाрд░िрдд рд╡ेрддрди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд

рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡ाрдУं рдоें рджрдХ्рд╖рддा рдФрд░ рдкрд░िрдгाрдоों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╡ेрддрди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдПрдХ рдмрдб़ा рдХрджрдо рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдк्рд░ोрдбрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी рд▓िंрдХ्рдб рдЗंрд╕ेंрдЯिрд╡ (PLI) рдпा рдкрд░рдлॉрд░्рдоेंрд╕ рдмेрд╕्рдб рдк्рд░рдоोрд╢рди рдЬैрд╕ी рдкрд╣рд▓ рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं, рдЬो рдмेрд╣рддрд░ рдХाрд░्рдп рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेंрдЧी।

рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдХा ‘рдмाрдк’ рд╣ै рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо, рд╕िрд░्рдл рдЗрди рджेрд╢ों рдХे рдкाрд╕!

рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी। рдЬрдм рдмाрдд рджुрдиिрдпा рдХे рд╕рдмрд╕े рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХी рд╣ोрддी рд╣ै, рддो рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо (Hydrogen Bomb) рдХा рдиाрдо рд╕рдмрд╕े рдКрдкрд░ рдЖрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдРрд╕ा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ै рдЬो рдЪंрдж рд╕ेрдХंрдбों рдоें рдПрдХ рдкूрд░े рд╢рд╣рд░ рдХो рдзूрд▓ рдоें рдмрджрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рддाрдХрдд рдЗрддрдиी рдЬ्рдпाрджा рд╣ै рдХि рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдЗрд╕рдХे рд╕ाрдордиे рдХрдордЬोрд░ рдирдЬ़рд░ рдЖрддे рд╣ैं।

рджрд░рдЕрд╕рд▓, рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдЬрд╣ां рдпूрд░ेрдиिрдпрдо рдпा рдк्рд▓ूрдЯोрдиिрдпрдо рдХे рд╡िрдЦंрдбрди рд╕े рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ीं рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдоें рджोрд╣рд░े рдЪрд░рдг рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ोрддी рд╣ै। рдкрд╣рд▓े рди्рдпूрдХ्рд▓िрдпрд░ рдлिрд╢рди рдФрд░ рдлिрд░ рдл्рдпूрдЬрди। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХी рд╡िрдиाрд╢рдХाрд░ी рдХ्рд╖рдорддा рдХрдИ рдЧुрдиा рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддी рд╣ै।

рдХौрди-рдХौрди рджेрд╢ рд╣ैं рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХे рдоाрд▓िрдХ?

рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдмрдиाрдиा рди рдХेрд╡рд▓ рддрдХрдиीрдХी рд░ूрдк рд╕े рдмेрд╣рдж рдЬрдЯिрд▓ рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЕрд░рдмों рдбॉрд▓рд░ рдХी рд▓ाрдЧрдд рднी рдЖрддी рд╣ै। рдпрд╣ी рд╡рдЬрд╣ рд╣ै рдХि рджुрдиिрдпा рдХे рдХेрд╡рд▓ рдЧिрдиे-рдЪुрдиे рджेрд╢ों рдиे рд╣ी рдЗрд╕े рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рд╣ै। рдХुрдЫ рд╣ी рджेрд╢ों рдХे рдкाрд╕ рдпे рдмрдо рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдоौрдЬूрдж рд╣ैं।

рдЕрдоेрд░िрдХा: рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХा рдкрд╣рд▓ा рд╕рдлрд▓ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे 1952 рдоें 'рдЖрдЗрд╡ी рдоाрдЗрдХ' рдиाрдо рд╕े рдХिрдпा рдеा। рдЖрдЬ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдкाрд╕ рд╣рдЬाрд░ों рдкрд░рдоाрдгु рд╣рдеिрдпाрд░ рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рдХрдИ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। B-41 рдФрд░ B-83 рдЬैрд╕े рд╣рдеिрдпाрд░ рдЗрд╕рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं। рдЖрдзुрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХ рд╕े рд▓ैрд╕ рдЗрд╕рдХी рдоिрд╕ाрдЗрд▓ें рдЗрд╕े рдПрдХ рдЕрдЬेрдп рд╢рдХ्рддि рдмрдиाрддी рд╣ैं।

рд░ूрд╕: рд░ूрд╕ рдиे 1955 рдоें рдкрд╣рд▓ा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХिрдпा рдФрд░ 1961 рдоें ‘рдд्рд╕ाрд░ рдмोрдо्рдмा’ рдиाрдордХ рдЕрдм рддрдХ рдХा рд╕рдмрд╕े рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдлोрдб़ा, рдЬिрд╕рдХी рд╢рдХ्рддि 50 рдоेрдЧाрдЯрди рдеी। рд░ूрд╕ рдХे рдкाрд╕ рдкрд░рдоाрдгु рд╣рдеिрдпाрд░ों рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рднंрдбाрд░ рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдЯेрдХ्рдиोрд▓ॉрдЬी рдЙрд╕े рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдЦрддрд░ा рдмрдиाрддी рд╣ै।

рдЪीрди, рдл्рд░ांрд╕ рдФрд░ рдм्рд░िрдЯेрди: рдпे рддीрдиों рджेрд╢ рднी рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░ рдЪुрдХे рд╣ैं। рдЪीрди рдХा рд╣рдеिрдпाрд░ рднंрдбाрд░ рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдм्рд░िрдЯेрди рдФрд░ рдл्рд░ांрд╕ рдЖрдзुрдиिрдХ, рд╕ीрдоिрдд рд▓ेрдХिрди рдШाрддрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ों рдкрд░ рдз्рдпाрди рджे рд░рд╣े рд╣ैं। рдм्рд░िрдЯेрди рдХी рдЯ्рд░ाрдЗрдбेंрдЯ рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдЗрд╕े рд╕рдоुрдж्рд░ рд╕े рднी рд╣рдорд▓ा рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рджेрддी рд╣ै।

рдЙрдд्рддрд░ рдХोрд░िрдпा: рдЙрдд्рддрд░ рдХोрд░िрдпा рдиे 2017 рдоें рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХा рджाрд╡ा рдХिрдпा рдеा। рд╣ाрд▓ांрдХि рдЗрд╕рдХी рд╢рдХ्рддि рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕ंрд╢рдп рдмрдиा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдлिрд░ рднी, рдЗрд╕рдХा рдоिрд╕ाрдЗрд▓ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдФрд░ рд▓рдЧाрддाрд░ рдЙрдХрд╕ाрд╡े рд╡ाрд▓े рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдЪिंрддा рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ैं।

рднाрд░рдд рдФрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХी рд╕्рдеिрддि рдХ्рдпा рд╣ै?

рднाрд░рдд рдиे 1998 рдоें рдкोрдЦрд░рдг рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рджौрд░ाрди рдерд░्рдоोрди्рдпूрдХ्рд▓िрдпрд░ рдбिрд╡ाрдЗрд╕ рдХा рджाрд╡ा рдХिрдпा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХी рдкूрд░्рдг рдкुрд╖्рдЯि рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдИ। рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХे рдкाрд╕ рднी рдХрдИ рдкрд░рдоाрдгु рд╣рдеिрдпाрд░ рд╣ैं, рдордЧрд░ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХी рддрдХрдиीрдХ рдХी рдкुрд╖्рдЯि рдЕрднी рддрдХ рдирд╣ीं рд╣ुрдИ рд╣ै।

рдЗрдЬрд░ाрдпрд▓: рдЗрдЬрд░ाрдпрд▓ рдЕрдкрдиी рдкрд░рдоाрдгु рдиीрддि рдкрд░ рдЪुрдк्рдкी рд╕ाрдзे рд╣ुрдП рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рди्рдпूрдХ्рд▓िрдпрд░ рд╣рдеिрдпाрд░ рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдмрдо рдХे рдмाрд░े рдоें рдХोрдИ рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдирд╣ीं рд╣ै।

рд╣рд░ рджिрди рдЦाрдПं рдпे 3 рдЪीрдЬें, рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा 'рдлैрдЯी рд▓िрд╡рд░'!

рд╣ेрд▓्рде рдбेрд╕्рдХ। рдлैрдЯी рд▓िрд╡рд░ рдпाрдиी рдЬिрдЧрд░ рдоें рдЪрд░्рдмी рдЬрдордиा, рдЖрдЬрдХрд▓ рдПрдХ рдЖрдо рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕рдорд╕्рдпा рдмрдирддी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рдмрджрд▓рддी рдЬीрд╡рдирд╢ैрд▓ी, рдЧрд▓рдд рдЦाрдирдкाрди рдФрд░ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдХी рдХрдоी рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдмीрдоाрд░ी рддेрдЬी рд╕े рдлैрд▓ рд░рд╣ी рд╣ै। рдЕрдЪ्рдЫी рдмाрдд рдпे рд╣ै рдХि рдеोрдб़े рд╕े рдмрджрд▓ाрд╡ рдФрд░ рдХुрдЫ рдЦाрд╕ рдЪीрдЬों рдХो рдЕрдкрдиे рд░ोрдЬ़рдорд░्рд░ा рдХे рдЖрд╣ाрд░ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░ рдЗрд╕ рд╕рдорд╕्рдпा рд╕े рдмрдЪा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдЕрдЧрд░ рд╕рд╣ी рд╕рдордп рдкрд░ рдз्рдпाрди рджिрдпा рдЬाрдП, рддो рдлैрдЯी рд▓िрд╡рд░ рдХो рди рдХेрд╡рд▓ рд░ोрдХा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕े рдмिрдиा рджрд╡ा рдХे рдаीрдХ рднी рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЖрдЗрдП рдЬाрдирддे рд╣ैं рд╡े 3 рдЪीрдЬें рдЬो рд╣рд░ рджिрди рдЦाрдиे рд╕े рд▓िрд╡рд░ рд░рд╣ेрдЧा рд╕्рд╡рд╕्рде рдФрд░ рдлैрдЯ рдирд╣ीं рдЬрдоा рд╣ोрдЧा।

1. рдЕрджрд░рдХ

рдЕрджрд░рдХ рдоें рдоौрдЬूрдж рдПंрдЯी-рдЗंрдл्рд▓ेрдоेрдЯрд░ी рдФрд░ рдПंрдЯीрдСрдХ्рд╕ीрдбेंрдЯ рддрдд्рд╡ рд▓िрд╡рд░ рдХो рд╕ाрдл рд░рдЦрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдкाрдЪрди рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрддा рд╣ै рдФрд░ рд▓िрд╡рд░ рдкрд░ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдмोрдЭ рдирд╣ीं рдкрдб़рдиे рджेрддा। рд░ोрдЬ़ рд╕ुрдмрд╣ рдЧुрдирдЧुрдиे рдкाрдиी рдоें рдЕрджрд░рдХ рдХा рд░рд╕ рдоिрд▓ाрдХрд░ рдкीрдиा рдлाрдпрджेрдоंрдж рд╕ाрдмिрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

2. рд╣рд▓्рджी

рд╣рд▓्рджी рдоें рдкाрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдХрд░рдХ्рдпूрдоिрди (Curcumin) рд▓िрд╡рд░ рдХी рдХोрд╢िрдХाрдУं рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рд╕े рдмрдЪाрддा рд╣ै рдФрд░ рд╢рд░ीрд░ рдоें рдЪрд░्рдмी рдХे рдЬрдоाрд╡ рдХो рдХрдо рдХрд░рддा рд╣ै। рджूрдз рдоें рдЖрдзा рдЪрдо्рдордЪ рд╣рд▓्рджी рдоिрд▓ाрдХрд░ рд░ोрдЬ़ рд░ाрдд рдХो рдкीрдиे рд╕े рдлैрдЯी рд▓िрд╡рд░ рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдоें рдХाрдлी рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै।

3. рдЕрд▓рд╕ी рдХे рдмीрдЬ

рдЕрд▓рд╕ी рдХे рдмीрдЬों рдоें рдУрдоेрдЧा-3 рдлैрдЯी рдПрд╕िрдб्рд╕ рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬो рд▓िрд╡рд░ рдоें рд╕ूрдЬрди рдХрдо рдХрд░рдиे рдФрд░ рдлैрдЯ рдХे рдЬрдоाрд╡ рдХो рд░ोрдХрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЖрдк рдЗрди्рд╣ें рд╕ुрдмрд╣-рд╕ुрдмрд╣ рдПрдХ рдЪрдо्рдордЪ рдЦाрд▓ी рдкेрдЯ рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдХे рд╕ाрде рд▓े рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдпा рдлिрд░ рджрд╣ी рдФрд░ рд╕्рдоूрджी рдоें рдоिрд▓ाрдХрд░ рднी рдЦा рд╕рдХрддे рд╣ैं।

рдЗрди рдмाрддों рдХा рднी рд░рдЦें рдз्рдпाрди

рдЬंрдХ рдлूрдб рдФрд░ рдЬ्рдпाрджा рддेрд▓-рдорд╕ाрд▓े рд╕े рдкрд░рд╣ेрдЬ़ рдХрд░ें, рд░ोрдЬ़ाрдиा 30 рдоिрдирдЯ рд╡्рдпाрдпाрдо рдХрд░ें, рдкाрдиी рдЕрдзिрдХ рдкिрдПं рдФрд░ рдиींрдж рдкूрд░ी рд▓ें।

рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдпे рд╕реЬрдХ рд╣ोрдЧी рдЪौреЬी, рдЗрди рдЬिрд▓ों рдХो рдмреЬी рдЦुрд╢рдЦрдмрд░ी

рднाрдЧрд▓рдкुрд░। рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдШोрд╖िрдд рдмांрдХा-рднाрдЧрд▓рдкुрд░ рдоुрдЦ्рдп рд╕рдб़рдХ рдХे рдЪौрдб़ीрдХрд░рдг рдХाрд░्рдп рдиे рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдХे рд╡рд░्рд╖ों рдкुрд░ाрдиे рд╕рдкрдиों рдХो рд╕ाрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдаोрд╕ рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░ рджी рд╣ै। рдХрд░ीрдм 199 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдХी рд▓ाрдЧрдд рд╕े рдмрдирдиे рд╡ाрд▓ी рдпрд╣ рд╕рдб़рдХ 44.300 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рд▓ंрдмी рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдЗрд╕рдХी рдЪौрдб़ाрдИ 7 рдоीрдЯрд░ рд╕े рдмрдв़ाрдХрд░ 10 рдоीрдЯрд░ рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै।

рдпрд╣ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рди рдХेрд╡рд▓ рдмांрдХा рдФрд░ рднाрдЧрд▓рдкुрд░ рдЬिрд▓ों рдХे рд▓िрдП, рдмрд▓्рдХि рдЭाрд░рдЦंрдб, рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓, рдХोрд╕ी рдФрд░ рд╕ीрдоांрдЪрд▓ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рд▓िрдП рднी рд╡िрдХाрд╕ рдХा рдирдпा рдж्рд╡ाрд░ рдЦोрд▓рдиे рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। рдЕрдорд░рдкुрд░ рдоें рдмрдирдиे рд╡ाрд▓े рдмाрдИрдкाрд╕ рд╕े рдЬрд╣ां рдЯ्рд░ैрдлिрдХ рдЬाрдо рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рд╕े рд░ाрд╣рдд рдоिрд▓ेрдЧी, рд╡рд╣ीं рд╕рдб़рдХ рдХे рдмेрд╣рддрд░ рдФрд░ рдЪौрдб़े рд╣ोрдиे рд╕े рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдЖрд╡ाрдЧрдорди рд╕ुрдЧрдо рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।

рдЖрдзुрдиिрдХрддा рдХी рдУрд░ рдмрдв़рддे рдХрджрдо

рдЗрд╕ рд╕рдб़рдХ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХे рддрд╣рдд рджрд╕ рдЫोрдЯी рдкुрд▓िрдпों рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рджो рдоेрдЧाрдм्рд░िрдЬ рдХा рднी рдиिрд░्рдоाрдг рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рд╣ै। рдЗрдирдоें рдПрдХ рдмांрдХा рдХे рдЗंрдЧ्рд▓िрд╢ рдоोрдб़ рдкрд░ рддрдеा рджूрд╕рд░ा рднाрдЧрд▓рдкुрд░ рдЬिрд▓े рдХे рд░рддрдирдЧंрдЬ рдХे рдЖрдЧे рдмрдиाрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдпे рдкुрд▓िрдпाँ рдФрд░ рдкुрд▓ рди рдХेрд╡рд▓ рдпाрддाрдпाрдд рдХो рдЖрд╕ाрди рдмрдиाрдПंрдЧे рдмрд▓्рдХि рд╡рд░्рд╖ा рдЛрддु рдоें рдЬрд▓рдЬрдоाрд╡ рдФрд░ рдЖрд╡ाрдЧрдорди рдХी рд░ुрдХाрд╡рдЯों рд╕े рднी рдиिрдЬाрдд рджिрд▓ाрдПंрдЧे।

рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЗрдЪ्рдЫाрд╢рдХ्рддि рдФрд░ рдЬрдирддा рдХी рднाрдЧीрджाрд░ी

рд╕्рдеाрдиीрдп рд╡िрдзाрдпрдХ рдПрд╡ं рднрд╡рди рдиिрд░्рдоाрдг рдоंрдд्рд░ी рдЬрдпंрдд рд░ाрдЬ рдиे рдмрддाрдпा рдХि рдпрд╣ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдЬрдирддा рдХी рдоांрдЧों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै рдФрд░ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиीрддीрд╢ рдХुрдоाрд░ рдиे рдЗрд╕े рдЕрдкрдиी рдк्рд░рдЧрддि рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рд╕्рд╡ीрдХृрддि рджी рд╣ै। рд╢िрд▓ाрди्рдпाрд╕ рднी рдЗрд╕ी рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рдХिрдпा рдЧрдпा, рдЬिрд╕рд╕े рдпрд╣ рд╕ाрдл рдЬाрд╣िрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдЬрдоीрдиी рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХाрд░्рдпों рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджे рд░рд╣ी рд╣ै।

рдЗрд╕ рд╕реЬрдХ рдХे рдЪौреЬीрдХрд░рдг рд╕े рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд▓ाрдн

рдЗрд╕ рд╕рдб़рдХ рдХे рдЪौрдб़ीрдХрд░рдг рд╕े рди рдХेрд╡рд▓ рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдХो рдЖрд╡ाрдЧрдорди рдоें рд╕ुрд╡िрдзा рд╣ोрдЧी, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕рд╕े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╡्рдпाрдкाрд░, рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ाрдУं, рдФрд░ рдкрд░्рдпрдЯрди рдХो рднी рдирдИ рдКрд░्рдЬा рдоिрд▓ेрдЧी। рдмिрд╣ाрд░, рдЭाрд░рдЦंрдб рдФрд░ рдмंрдЧाрд▓ рдХे рдмीрдЪ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрдмंрдз рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдордЬрдмूрдд рд╣ोंрдЧे।